Category Archives: HISTORI

I diplomuar në Touluzë, në ’44 denoncoi komunizmin në ‘Majestik’ të Korçës! Historia e panjohur e juristit që vuajti 15 vjet burg dhe punoi karrocier

Publikohet historia dhimbshme të Fetih Selenicës me origjinë nga Kolonja, i cili në periudhën e Monarkisë së Zogut u diplomua për Drejtësi në Francë dhe më pas punoi si gjyqtar në rrethe të ndryshme të vendit. Si e denoncoi ai komunizmin në kinemanë “Majestik” të Korçës në vitin 1944, para intelektualëve të atij qyteti, hakmarrja e komunistëve ndaj tij sapo erdhën në pushtet dhe debati në gjyq me prokurorin e tmerrshëm Nevzat Haznedari ku e dënuan me 15 vite burg dhe peripecitë e familjes nëpër internime ku i vdiqën dhe dy prindërit e moshuar nga uria .


Referati që mbajti babai im Fetih Selenica, me intelektualët korçarë në vjeshtën e vitit 1944, në kinemanë “Majestik” të qytetit të Korçës, të cilin ai e mbylli me sentencën “S’kam ç’e dua trimërinë, kur s’e kam për Shqipërinë”, u bë dhe shkaku kryesor që komunistët e arrestuan atë menjëherë, sapo erdhën në pushtet dhe e dënuan me 15 vite burg politik”. Dëshmon për Memorie.al Nimfa Selenica, e cila rrëfen gjithë historinë e dhimbshme të babait të saj Fetih Selenicës, që ishte diplomuar në fakultetin e Drejtësisë në Touluzë të Francës dhe u arrestua nga komunistët, që pas ardhjes së tyre në pushtet. Kush ishte Fetih Selenica, cila ishte e kaluara e tij dhe çfarë tha ai për komunizmin në referatin që mbajti me intelektualët korçarë, në vjeshtën e vitit 1944, në kinemanë “Majestik” të Korçës? Si u dënua ai me 15 vite burg politik nga regjimi komunist në fuqi dhe si mundi që ta nxirrte nga burgu pamfletin politik të titulluar “Më i ftohtë se akulli”. Çfarë shkruhej në atë pamflet dhe përse komunistët pas daljes nga burgu e lanë Fetiun të punonte si karrocier dhe në kanalet e Myzeqesë ku ai dhe vdiq në moshën pesëdhjetë e pesë vjeçare në vitin 1961?

Fetih Selenica, lindi më 27 prill të vitit 1906, në fshatin Selenicë të Pishës që asokohe përfshihej në nën prefekturën e Kolonjës. Familja e tij ishte mjaft e varfër dhe i ati Novruz Selenica, ka qenë shumë i njohur si pjesëtar i çetave të komitëve, që asokohe luftonin kundra pushtuesve osmanë ashtu dhe më pas me çetën e Themistokli Gërmenjit. Pasi familja e tij u shpërngul për në qytetin e Korçës, Fetiu u regjistrua dhe vazhdoi Liceun francez të atij qyteti, të cilin e mbaroi me rezultate të shkëlqyera në vitin 1927. Lidhur me këtë periudhë, e bija e tij Nimfa, dëshmon: “Pas mbarimit të Liceut, babai u emërua si mësues në disa fshatra të Korçës, ku ai punoi deri në vitin 1932. Në atë vit babait ju aprovua kërkesa për të ndjekur studimet e larta jashtë dhe Ministria e Arsimit të asaj kohe i akordoi një bursë shtetërore për Jurisprudencë në Universitetin e Touluzës në Francë. Gjatë atyre tre viteve që babai vazhdoi studimet pranë atij fakulteti, ai kishte miqësi të ngushtë me Manol Konomin dhe studentë të tjerë shqiptarë që studionin asokohe në Francë, si Epimanonda Bulka, Nedim Kokona, Rexhep Bako, Mehmet Babamusta, Namik Jusufati, Xhemal Kadiu etj. Pas diplomimit në Universitetin e Touluzës në vitin 1934, babai u kthye në Shqipëri dhe u emërua si gjyqtar në disa rrethe të vendit si në Vlorë e Kavajë dhe më pas në qytetin e Korçës ku ai shërbeu si Kryetar i Gjykatës së Faktit. Korça ishte qyteti i parafundit ku babai e mbylli karrierën e tij të shkurtër si jurist, sepse në vitin 1943 kur italianët njohën Shqipërinë Etnike, ai punoi për afro një vit si gjyqtar në qytetin e Tetovës. Nga viti 1934 e deri në vitin 1944 që babai shërbeu si anëtar dhe Kryetar Gjykate në këto qytete, ai njihej dhe konsiderohej nga të gjithë si jurist i përgatitur dhe njeri i pakompromentueshëm.


Denoncon komunizmin në “Majestik”

Fetih Selenica, ishte një njeri me bindje nacionaliste dhe një antifashist i vendosur. Nisur nga ky fakt, gjatë periudhës së pushtimit italian të vendit, ai u përndoq prej tyre dhe mezi shpëtoi pa u burgosur kur shërbente në Gjykatën e Paqtimit në Tiranë. Po kështu ndonëse Fetiu nuk u përzje në asnjë forcë politike të asaj kohe, ai ishte dhe një antikomunist i vendosur. Lidhur me këtë, e bija e tij Nimfa dëshmon: “Idetë dhe bindjet e tija antikomuniste babai i shprehu hapur në një takim që u mbajt me intelektualët korçarë në fundin e vitit 1944 në kinemanë “Majestik” të qytetit të Korçës. Në atë takim ku merrnin pjesë pothuaj e gjithë ajka e intelektualëve korçarë, babai mbajti një referat të gjatë për rrezikun komunist që i kanosej vendit, duke e shpjeguar filozofinë e asaj doktrine që nga krijimi i saj dhe tmerret që kishte shkaktuar ajo sidomos në Bashkimin Sovjetik. Në fund të fjalës së tij ai tha: “S’kam ç’e dua trimërinë, kur s’e kam për Shqipërinë”. Aludimi i kësaj sentence që përdori babai në fund të referatit të tij, ishte më se i qartë për të gjithë të pranishmit që ishin në atë sallë. Ai donte tu tregonte atyre se lufta që po bënin komunistët ishte e tradhtuar dhe se udhëheqja e Partisë Komuniste ishte e gjitha nën urdhrat e komunistëve jugosllavë që luftonin për aneksimin e Kosovës. Nga disa miq të ngushtë të babait, kam mësuar se referati që ai mbajti në kinemanë “Majestik” u prit mjaft mirë nga të gjithë të pranishmit të cilët e duartrokitën gjatë atë”, dëshmon Nimfa Selenica për babanë e saj, Fetiun i cili në fundin e vitit 1944 e denoncoi ashpër rrezikun komunist që po i kanosej Shqipërisë.

Arrestimi dhe dënimi 15 vjet burg

Ajo fjalë që mbajti juristi Fetih Selenica atë pasdite vjeshte në takimin me intelektualët korçarë në kinemanë “Majestik”, do t’i kushtonte atij shumë shtrenjtë. Atë gjë komunistët nuk ia harruan dhe sapo erdhën në pushtet e arrestuan menjëherë Fetiun, duke ia atribuar atë si akuzën kryesore. Pas disa muajsh hetuesie, gjyqi kundër tij u zhvillua më 17 nëntor të vitit 1945, po në kinemanë “Majestik” të qytetit të Korçës, nga Këshilli Gjyqësor Ushtarak i përbërë nga Kryetari K. Prifti, me anëtarë P. Nadedhi e M. Muço dhe Prokuror Nevzat Haznedarin. Midis të tjerave në atë proces gjyqësor, ndërmjet Fetih Selenicës dhe prokurorit Nevzat Haznedari, u zhvillua ku debat:

Haznedari: “Përse shkove në Tetovë?”


Selenica: “Se atje nuk do të më ndiqnin italianët”. Haznedari: “Cilën quani Shqipëri Etnike?”

Haznedari: “Kush e ka ndjekur këtë politikë?”

Selenica: “Balli Kombëtar”.

Haznedari: “Pse ke folur për Shqipëri të Madhe?”

Selenica: “Jo, as e kam propaganduar?”

Haznedari: “Kur ke hyrë në Ballin Kombëtar?”

Selenica: “Nuk kam ndëruar parti politike. Faslli Frashërin dhe Dhimitër Fallon i kam njohur si miq dhe nuk kam pasur lidhje politike me ta”.

Haznedari: “E ke luftuar Okupatorin?”

Selenica: “Po”.

Haznedari: “Të mbash konferenca në sallën “Majestikut” me bajonetat gjermane dhe të pretendosh kundra okupatorit, është luftë e okupatorit? Ke mbajtur konferencë në “Majestik”?”

Selenica: “Po, me temën “S’kam ç’e dua trimërinë, kur s’e kam për Shqipërinë”.

Haznedari: “Kjo konferencë ishte në interes të popullit?” Selenica: “Po”.

Si përfundim Fetih Selenica u dënua me 15 vjet burg politik nga ajo gjykatë ushtarake nën akuzën e bashkëpunimit me organizatën e Ballit Kombëtar. Lidhur me dënimin e Fetiut, i bija Nimfa dëshmon: “Pas arrestimit të babait në Korçë, na erdhën e na sekuestruan të gjitha plaçkat e shtëpisë tonë që e kishim në dalje të qytetit atje ku fillon rruga për në Boboshticë. Po kështu atë ditë na sekuestruan dhe të gjitha librat e bibliotekës shumë ta pasur që kishte babai, duke marrë dhe ato që kishim shpërndarë nëpër komshinjtë tanë. Pas arrestimit të babait, u arrestua dhe u dënua me tetë vjet burg dhe i vëllai i tij Tahir Selenica. Në atë kohë pas arrestimit të tyre ne mbetëm në gjendje të mjeruar ekonomike, pasi kishim dhe dy prindërit e babait në shtëpi, të cilët ishin në moshë të thyer. Për të shpëtuar nga uria, (sipas porosisë së babait) nëna na mori ne fëmijët e vegjël dhe erdhëm në Tiranë tek daja jonë Kujtim Ismailati. Pak kohë pas largimit tonë, (në vitin 1947) dy prindërit e babait vdiqën në mjerim të thellë njeri pas tjetrit, pasi nuk kishin me se të ushqeheshin”, kujton Nimfa Selenica vuajtjet e familjes së saj, pas arrestimit të babait në vitin 1945


Internimi në Myzeqe

Fetih Selenica e vuajti dënimin në kampet e tmerrshme të Burrelit, Maliqit, Vloçishtit, Bedenit etj. Lidhur me këtë periudhë, e bija Nimfa dëshmon: Gjatë atyre njëmbëdhjetë viteve, nëna jonë e ndoqi nga pas babanë duke i çuar ndonjë trastë me ushqime në të gjitha kampet e burgjet që e dërguan atë. Babai na tregonte se tmerrin më të madh e kishte kaluar në kampin e Vloçishtit ku punonin në ujë në mes shushunjave. Gjatë gjithë periudhës së dënimit, babai u muar me shkrime dhe ai mundi që të nxirrte nga burgu katër fletore të trasha. Aty ai kishte mbajtur shënime të ndryshme dhe kryesisht kishte mbledhur folklor e kishte shkruar mbi jetën e zakonet e krahinave të ndryshme të Shqipërisë, të cilat i kishte mësuar nga goja e të dënuarave që kishte pasur në ato kampe dhe burgje. Por ajo që vlen për t’u përmendure, është pamfleti politik i titulluar “Më i ftohtë se akulli” të cilin babai e ka shkruar në vitin 1947. Atë pamflet ai e nxori nga burgu duke e futur në astarin e xhaketës dhe gjatë viteve të regjimit komunist, atë e ruajti daja jonë Kujtim Ismailati. Babai u lirua në vitin 1955 dhe pas daljes nga burgu atë e futën në punë si karrocier në Uzinën “Partizani” ku ai punoi për dy vjet. Pas dy vjetësh, në vitin 1957 ne na internuan në fermën “Çlirim”, të Fierit ku babai punoi si bujk në bujqësi deri në 24 maj të vitit 1961, kur vdiq nga një atak në zëmër.

“Më i ftohtë se akulli”, pamfleti i Selenicës kundër komunizmit që e shkroi në ’47-ën kur ishte në burg dhe mundi ta nxirrte që andej


O magnet, e fortë është fuqia jote tërheqëse mbi metalet, por më e fortë është fuqia tërheqëse e komunizmit mbi mendjet e papjekura. Ti, me fuqinë tënde tërheq vetëm metalet dhe këta të vijnë pas pa kundërshtim sipas ligjit fizik. Komunizmi, me demagogjinë e tij të bukur, me fanarin e tij magjik, me premtime që kalojnë çdo dëshirë, gjurmon në errësirë ambiciozët, aventurierët, njerëzit e lindur kriminelë, pesimistët, disa naivë të rinj e të reja i fut në kullën e tij të ndritshme të hekurt, u mbyll derën e daljes njëherë e përgjithmonë, u rrëmben ndjenjat e mira që mund të kishin, u zhduk shpirtin, u forcon trupin, u mbush mendjen me ëndrra të bukura ambicioze, i armatos me thikë me helm dhe pastaj, të mobilizuar i ndërsen kundër njerëzve të tjerë, që duan të mbrojnë lirinë, ndjenjat humanitare, burrërinë, nderin, familjen, Atdheun, fenë, zakonet, punën e tyre dhe frytin e saj. Dhe me flamurin fallco të punëtorit e të bujkut, me parullën e diktaturës së punëtorëve, mban diktaturën e pak vetëve, zhduk çdo gjë të shenjtë e të vjetër të njeriut, grabit pa fre çdo gjë që i pëlqen për të majmur krerët udhëheqës, var në hu e në litar ose varros të gjallë nëpër kanale ata që nuk i duhen dhe të tjerët i lidh me prangat e urisë dhe të ftohtit, për t’i përdorur si kafshë pune nëpër mure kineze, në piramida egjiptiane dhe nëpër kanalet e hidrocentraleve ruse gjersa të vdesin. Ata më me fat që i shpëtojnë rrebeshit, i përplas nëpër birucat e ftohta me çimento, pa dritë, pa zjarr, me një racion buke të thatë, në pritje të japin shpirtin ligjërisht me proces-verbalin e drejtorit të burgut. Por një pjesë e këtyre të “privilegjuarve” në vend që të vdesin, çelnikosin më shumë vullnetin e tyre, duan të rrojnë dhe rrojnë. Duan të rrojnë se mendojnë familjet e tyre që vuajnë në kampin e torturave të ndryshme materiale dhe morale: duan të rrojnë si idealistë dhe mendojnë Atdheun e përbuzur prej vetë shqiptarëve të skllavëruar, duan të mbrojnë qytetërimin njerëzor mijëravjeçar dhe atë që është më e shtrenjtë për çdo njeri, lirinë, frymën e jetës. Atyre nuk u bën përshtypje tortura nga të ftohtit, ata rrojnë me frymën e shpresës. Jashtë burgut në mure çimentoje, diktatura duhet mbajtur në burgun e madh të popullit, diktatura duhet mbajtur se populli duhet të punojë aq sa t’i mbetet kocka dhe lëkura, të ushqehet aq sa mund të qëndrojë në këmbë, sepse kush punon ha aq sa i caktohet.


Diktatura duhet të mbahet me çdo kusht, duhen mishra të reja, viktima të reja kampe dhe burgje të rinj. Në komunizëm çdo gjë është e realizueshme. Në qoftë se “qentë reaksionarë” që janë nëpër burgje kanë shpresë jete dhe shpëtimi, kundër tyre duhen të gjenden forma të reja dhe novatorët shpërblehen. Të dehur prej urrejtjes artificiale, të entuziazmuar prej gradave dhe dekoratave, të etur për grabitje të tjera, sulmojnë kush e kush të fitojë i pari. Hapen procese të tjera dhe natën vonë fillon zhurma e motorit për të mbuluar britmat e torturave. Druri, shqelmat, kamxhiku, prangat me vidha, ndrydhja e mishrave me pincë, varja në gozhdë, tortura e morrit në kokë, ajo e korrentit elektrik nuk përdoren më. Duhen gjetur mënyra të tjera të reja të vazhdueshme për të mos patur krizë në realizimin e normës së përditshme si nga polici ashtu dhe nga hetuesi. U çudit burri në ngricërimën e janarit lakuriq në birucën prej çimentoje, se si ujët e ngrirë nën këmbët e tija të zbathura, ai ujë që xhelati novator ja hodhi mbi trupin lakuriq nuk u bë një pjesë kompakte me trupin e tij, por rrodhi nga trupi dhe e përplasi atë në çimento pa ndjenja dhe vajti e u bashkua nën këmbët e tij me truallin po aq të ftohët. Kur u përmend, u habit që e ndjeu veten gjallë. Dridhej i tëri si purteka në furtunë, kërciste dhëmbët nga të ftohtit dhe hidhej në çimento për t’u ngrohur pak. Kujtoj disa mjekë që kanë vizituar të burgosurit, jo për tu ardhur në ndihmë mjekësore, por për të konstatuara gjendjen e tyre, që kanë thënë se të burgosurit i kanë përmbysur ligjet e shkencës mjekësore dhe bëjnë përjashtim. Në të vërtetë një pjesë e tyre nuk kanë mundur të rezistojnë, ndërsa një pjesë tjetër në kushtet që ka jetuar, duhej të mbaronte medoemos, por vazhdonte të ishte ende në këmbë. Çimentoja është e ftohtë, thotë mëndja e tij, duke u dridhur gjithnjë. Por jo! Akulli është më i ftohtë se çimentoja. Dimri në Siberi është më i ftohtë se akulli. Nuk duhet të harrojmë se dielli i verës do ta shkrijë diellin e Siberisë dhe drita e së vërtetës dhe e Lirisë do të ndriçojë. Magneti do të mbetet magnet, kurse komunizmin do ta shkrijë dielli i qytetërimit njerëzor. Si ndër shumë epoka historike, drita e ka shpërndarë errësirën. Liria dhe drejtësia mposhtin skllavërinë dhe mashtrimin. Drita e së vërtetës dhe e Lirisë do ta verbojë atë që do errësirën dhe do t’i hapi sytë atij që i janë verbuar nga magjia e kullës komuniste. Dhe komunizmi do të tregohet si një ëndërr e llahtarshme!/Memorie.al

50 fakte të veçanta nga jeta e Enver Hoxhës/ Dikur ai përfundoi Liceun Francez në qytetin e Korçës

Edhe pse kanë kaluar më shumë se 35 vite nga vdekja e tij, Enver Hoxha vazhdon të jetë një personazh enigmatik. Jeta e shqiptarit më të rëndësishëm të shekullit XX është e mbushur plot me mistere dhe kontradikta. Edhe pse ishte një ndër njerëzit më të lexuar, Enver Hoxha ngriti një nga diktaturat më brutale në Shqipëri.

Fakti më rrëqethës është se gjatë regjimit të tij janë ekzekutuar 6 027 njerëz, janë burgosur 17 650 dhe janë internuar mbi 20 mijë persona. Gjatë periudhës që ai drejtoi shtetin shqiptar janë vrarë 10 ministra, janë ekzekutuar, burgosur dhe internuar 20 gjeneralë të ushtrisë shqiptare. Si dhe nga krijimi i Partisë Komuniste në vitin 1941 e deri në vitin 1985, 41 drejtues të kësaj partie janë ekzekutuar, burgosur dhe internuar. “Tirana Observer” boton sot 50 fakte nga jeta e Enver Hoxhës. Që nga propozimi i çuditshëm ndaj Nexhmije Hoxhës, te pasionet, gjërat që urrente më shumë e deri te eliminimet e shokëve të tij më të ngushtë.


1- Diktatori Enver Hoxha lindi më 16 tetor të vitit 1908, në qytetin e Gjirokastrës.

Ai kishte një vëlla dhe dy motra. Ish-diktatori komunist jetoi 76 vjet, 5 muaj e 26 ditë. Enver Hoxha vdiq në 11 prill 1985.

2- Sipas raportit të mjekëve, Hoxha vdiq si pasojë e një ataku në zemër dhe pësoi gjendje koma që në datën 9 prill. Pas dy ditësh atij nuk i funksionoi asnjë organ jetësor duke i sjellë vdekjen.

3- Familja e Hoxhës ishte pronare tokash në Gjirokastër dhe në zonën e Dropullit. Ata ishin të besimit islam dhe i përkisnin sektit bektashinj.

4- Në vitin 1930 Hoxha përfundoi Liceun Francez në qytetin e Korçës me rezultate të larta. Sipas dëshmive, ai ishte nxënës me sjellje të shkëlqyer.

5- Qeveria shqiptare e Ahmet Zogut i dha në vitin 1931 një bursë studimi në universitetin e Montepeljes në Francë, të cilën ai e la përgjysmë. Në Francë shkroi disa artikuj në gazetën “L’Humanite” me pseudonimin Lulo Malësori, ku denonconte qeverinë e Zogut.

6- Diktatori komunist ka jetuar për gati pesë vjet në disa shtete perëndimore. Por më shumë ai ka jetuar në Francë dhe Belgjikë. Ai shkoi në Bruksel dhe filloi punë atje si sekretar privat i konsullit të Shqipërisë. Sipas biografisë komuniste për shkak të veprimtarisë antizogiste ai shkarkohet nga puna.


7- Në vitin 1936 kthehet në Shqipëri dhe fillon punë si profesor i frëngjishtes në Liceun Francez të Korçës. Pas pushtimit, në vitin 1939 pushohet nga puna se nuk pranoi të regjistrohej në Partinë Fashiste.

8- Më 8 nëntor 1941, ai mori pjesë në mbledhjen e grupeve komuniste dhe ishte dhe ishte një nga themeluesit e Partisë Komuniste Shqiptare.

9- Në vitin 1942, një trup gjykues i Gjykatës Fashiste në Tiranë e dënoi me vdekje në mungesë kryetarin e PKSH-së, Enver Hoxhën. Enver Hoxha ishte një nga themeluesit e gazetës “Zëri i Popullit”. Ajo u themelua në gusht të vitit 1942 dhe ishte organ i Partisë Komuniste Shqiptare.

10- Prej 7 anëtarëve të Komitetit Qendror të Përkohshëm të Partisë Komuniste të krijuar në vitin 1941, vetëm Enver Hoxha mbeti gjallë pas çlirimit, të tjerët, u vranë ose u burgosën.


11- Një nga misteret e mëdha të Enver Hoxhës është padyshim dhe ardhja e tij në krye të Partisë Komuniste më 8 nëntor 1941. Në mbledhje ai nuk u caktua të ishte drejtues, ndërkohë që më parë del si lider i komunistëve. Disa historianë thonë se ishte ndikimi i jugosllavëve Miladin Popoviç e Dushan Mugosha në ngritjen e tij. Blendi Fevvziu në librin e tij për ish-diktatorin shkruan se prezenca e Enver Hoxhës në mbledhjen e themelimit të Partisë lidhet vetëm me Koço Tashkon. Miladin Popoviçi i kishte thënë se të pestë anëtarët e Grupit Komunist të Korçës ishin ortodoksë dhe duhej që patjetër të ishte edhe një mysliman. Kështu Tashko mori Enverin.

12- Vrasja e Qemal Stafës është një pjesë e errët e historisë së Enver Hoxhës. Edhe pse ish-sekretari i Rinisë Komuniste u vra nga pushtuesit enigmë, kanë ngelur arsyet e urdhrit ndaj tij për të shkuar në Vlorë në 5 maj të vitit 1942.


13- Megjithëse Mbledhja e Mukjes që u mbajt në më 1 gusht 1943, mund të quhet si Parlamenti i Parë Pluralist, ajo u dënua rëndë nga Enver Hoxha, pasi u quajt tradhti. Ymer Dishnica dhe Mustafa Gjinishi do të merrnin dënime të rënda pas Mbledhjes së Mukjes. Enver Hoxha i nxitur nga jugosllavët nuk e miratoi takimin e tyre me eksponentët e Ballit Kombëtar.

14- Ish-diktatori komunist i ka shpëtuar për pak një tentative për vrasje në prill të vitit 1994 në Helmës. Një oficer gjerman i zënë rob arriti të merrte një automatik dhe të rrezikonte seriozisht jetën e Hoxhës.

15- Në mars 1943, në Konferencën e Parë të Partisë Komuniste u zgjodh Sekretar i Partisë. Këtë funksion e mbajti deri në vdekje. Më 22 tetor 1994, Konferenca e Beratit vendosi krijimin e qeverisë së pavarur shqiptare. Në krye të qeverisë u caktua Enver Hoxha. Në maj të vitit 1944, Enver Hoxha emërohet Komandant i Shtabit Suprem. Ai zëvëndësoi në këtë post ushtarakun e lartë, Spiro Moiusiun.

16- Udhëheqësi komunist u martuar me Nexhmije Xhuglinin nga Dibra më 1 janar të vitit 1945. Nga martesa ata patën tre fëmijë dhe më pas shtatë nipër e mbesa.


17- Në vitin 1946, denoncoi misionin anglez dhe atë amerikan në Shqipëri se bashkëpunonin me kundërshtarët e tij për të rrëzuar regjimin komunist. Marrëdhëniet diplomatike mes Shqipërisë dhe SHBA-së e Anglisë u ndërprenë në vitin 1946, pas incidentit të Kanalit të Korfuzit.

18- Të parën vizitë jashtë vendit Enver Hoxha e bëri në qershor të vitit 1946, në Jugosllavi, ku takua me Josif Broz Tito. Enver Hoxha është akuzuar nga nacionalistët se ia shiti Kosovën Jugosllavisë. Ndërsa Enver Hoxha në kujtime e tij deklaronte se kishte bërë përpjekjet maksimale për të bashkuar Kosovën me Shqipërinë. Madje që këtë ia kishte kërkuar edhe vetë Titos.

19- Hoxha ma mbajtur postin e ministrit të Mbrojtjes në vitin 1944, të Ministrit të Punëve të Jashtme në vitet 1946-1953 dhe të Kryeministrit në vitet 1944-1954.

20- Pas Çlirimit, në vitin 194, Enver Hoxha krijoi Gjykatën Speciale, e cila dënoi me vdekje qindra intelektualë të asa kohe, ndërmjet tyre edhe Bahri Omari, kunati i Hoxhës. 16 deputetë të Kuvendit të Shqipërisë u ekzekutuan më 10 tetor 1947 nga regjimi komunist. Akuza ndaj tyre ishte se donin të rrëzonin regjimin komunist.


21- Për herë të parë në arenën ndërkombëtare, Enver Hoxha doli në gusht të vitit 1946, kur mori pjesë në Konferencën e Paqes në Paris, si kryetar i qeverisë shqiptare. Për herë të parë Enver Hoxha e ka takuar diktatorin rus Josif Stalin në korrik të vitit 1947, pas një ftesë që i bën për një vizitë në Bashkimin Sovjetik. Pesë herë është takuar udhëheqësi komunist me Stalinin. Për herë të fundit ai është takuar në prill të vitit 1951.

22- Takimin e parë me Nikita Hrushovin, drejtuesi i Partisë Komuniste Enver Hoxha e bëri në në qershor të vitit 1954 në Moskë. Në maj të vitit 1959, drejtuesi i Bashkimit Sovjetik Nikita Hrushov viziton Shqipërinë, duke u bërë i pari kryetar shteti i BS që viziton vendin tonë.

23- Enver Hoxha e ka vizituar vetëm njëherë Kinën në vitin 1956 dhe është takuar njëherë me Mao Ce Dunin. Udhëtimi i fundit që ka kryer jashtë vendi Enver Hoxha ka qenë në vitin 1960, në Mbledhjen e 81 Partive Komuniste në Moskë.

24- Gjatë pjesëmarrjes në Mbledhjen e 81 Partive Komuniste në Moskë. është hedhur dyshimi se sovjetikët kishin bërë një plan për të eliminuar Enver Hoxhën. Për këtë arsye, diktatori komunist u kthye deri në Itali me tren dhe më pas me avion. Një nga arsyet e prishjes së marrëdhënieve me Bashkimin Sovjetik, ishte se Moska i kërkoi Tiranës të rehabilitonte shqiptarët që ishin dënuar pas prishjes së marrëdhënieve me Jugosllavinë.


25- Shqipëria u bë pjesë e Traktatit të Varshavës në vitin 1955. Në vitin 1962, Tirana del de facto nga ky traktat dhe de jure në vitin 1968. Shqipëria bëhej vendi i parë që largohej nga ky traktat që ishte një rivalitet i Moskës ndaj NATO-s. Pas prishjes së marrëdhënieve më sovjetikët në vitin 1960, Enver Hoxha dënoi dy nga drejtuesit e Partisë së Punës, Liri Belishovën dhe Koço Tashkon, me akuzën si bashkëpunëtorë të Nikita Hrushovit.

26- Gjatë regjimit të Enver Hoxhës, në vitet 1945-1946 në Shqipëri u krye Reforma Agrare. Një reformë kjo që bëri pronarë tokash shumicën e fshatarësisë, por që ua mori me dhunë pronarëve duke i shpronësuar. Gjatë regjimit të Hoxhës, u bë kolektivizmi i pronës. U zhduk prona private, fshatrat u kthyen në kooperativa, kurse ndërmarrjet e vogla private u shtetëzuan.

27- Në 27 dhjetor 1967, Shqipëria u bë shteti i vetëm në botë ateist. U ndalua besimi në Zot dhe praktikimi i feve. U shkatërruan 2200 kisha dhe xhami që ndodheshin në vendin tonë.

28- Nga krijimi i qeverisë të pasluftës e deri në vitin 1981, të gjithë ministrat e Brendshëm: Koçi Xoxe, Kadri Hazbiu, Mehmet Shehu dhe Feçorr Shehu, janë akuzuar nga Hoxha si agjentë të të huajve. Shefi i truprojave të Enver Hoxhës ishte Sulo Gradeci. Ky i fundit i shërbeu Hoxhës për 30 vite duke qenë kështu edhe njeriu më i besuar i diktatorit.


29- Gjatë periudhës së tij si drejtues i Partisë së Punës, Enver Hoxha ka pasur vetëm dy aksidente të vogla me makinë, por pa rrezik për jetën. Shërbimet sekrete të huaja, por edhe individë brenda vendit, kanë ndërmarrë aksione për vrasjen e Hoxhës. Por zyrtarisht që nga marrja e pushtetit e derisa vdiq nuk njihet asnjë atentat i kryer ndaj tij.

30- Sëmundja e tij u mbajt e fshehtë për një kohë të caktuar. Enveri kishte pasur dy hemorragji cerebrale, më 1983-in dhe 1984-ën, kishte humbur gati krejtësisht sytë në mënyrë të pakthyeshme, ndërkohë që dy ditë para vdekjes kishte kaluar edhe infarkt. Tashmë është shkruar mjaft për faktin se diabeti i rëndë kishte ndikuar në këtë fund të keq. Humbja progresive e mundësive të tij fizike dhe intelektuale nuk zbuti aspak pushtetin e tij të tmerrshëm, atë pushtet, që njerëzit e tij të afërm, me një fshehtësi gjithnjë e më të madhe, e ruanin deri në absurditet, duke shkaktuar situata tragjike. Më 11 prill të 1985 Enver Hoxha deklarohet zyrtarisht i vdekur. Ceremonia e tij u shoqërua me homazhe madhështore, sa në psikozën e njerëzve u duk se nga ai moment e pas Shqipëria nuk do të kishte më të ardhme.

31- Plot 40 vjet jetoi Enver Hoxha në zonën e ish-Bllokut. Ai u vendos aty në vitin 1945, në një vilë së bashku me Koçi Xoxen, por shumë shpejt lëvizi në një tjetër vilë. Ish-diktatori komunist kishte shtëpi pushimi pothuajse në të gjitha qytetet më të rëndësishme të vendit. Por dy vendet që ai preferonte më shumë të kalonte pushimet ishte Driloni në Pogradec dhe Vlora.

32- Enver Hoxha ka udhëtuar rrallë me mjetet e transportit ajror. Me avion, Hoxha ka udhëtuar drejt Moskës dhe Pekinit, kurse me helikopter vetëm disa herë brenda Shqipërisë. Mungesa e udhëtimeve vinte edhe si shkak i izolimit të Shqipërisë nga bota.

33- Hoxha e niste ditën duke lexuar të gjitha gazetat. Çdo mëngjes atij i linin mbi tavolinë të gjitha gazetat e vendit, madje edhe ato lokale. Ndërkohë që ai lexonte edhe shtypin ndërkombëtar, veçanërisht prestigjiozen franceze “Le Monde”.

34- Është i vërtetuar fakti se udhëheqësi komunist ka lëvizur me sozi gjatë vizitave që ai bënte në qytete të ndryshme të vendit. Hoxha ka pasur katër sozi. Për sigurimin e jetës së Enver Hoxhës, në udhëtimet jashtë Tiranës, sidomos gjatë pushimeve në malin e “Dajtit”, në vilat e plazhit të Durrësit, në Vlorë, Pogradec ose vizita të ndryshme të vendit, mobilizohej Drejtoria e dytë ose drejtoria e “sigurimit të Udhëheqjes”, Garda dhe grupi i sigurimit të afërt. Byroja Politike kishte hartuar një rregullore të posaçme, e cila detyronte të gjitha Degët e Punëve të Brendshme në rrethet ku do të kalonte autokolona, të qëndronin në gatishmëri numër një, 24 orë përpara dhe për disa orë me pas, bllokohej qarkullimi i automjeteve në rruge.

35- Ajo që është e vërtetë në të gjithë këtë histori, është fakti se sozitë e tij, më së shumti ishin manekinë, pra njerëz që mbanin veshur brenda makinës gjatë udhëtimit, vetëm rrobat e tij. Sozitë Halim Zano, Axhem Abazi, Kadri Bregu e Qazim Malaj nuk kane “luajtur” kurrë Enver Hoxhën jashtë hapësirës së brendshme të “Mercedezit” të zi. Megjithëse askush nuk e pranon këtë fakt zyrtarisht, ai ruhet ende, madje me fanatizëm, si një nga shumë enigmat që kanë shoqëruar regjimin komunist në Shqipëri.

36- Por, për të kuptuar më së miri detyrën specifike ekstra të katër sozive të diktatorit, mjafton të përmendet një fakt i panjohur: Megjithëse ata kanë siguruar në 46 vjet pa ndërprerje jetën e Hoxhës, në dhjetëra e qindra dalje të tij në publik, portreti i tyre nuk figuron në asnjë prej mijëra fotografive të publikuara të ish kreut të shtetit. Madje as në njërën nga fotot e albumit të madh e luksoz të botuar me rastin e 80-vjetorit të lindjes së Enverit.

37- Gjatë sundimit të tij janë dënuar 29 ministra, zëvendësministra dhe drejtues të Partisë së Punës, shumica me akuzën si agjentë të shërbimeve sekrete të huaja. Gjatë 41 viteve të regjimit të tij janë vrarë 9 ministra të qeverive të asaj kohe dhe një kryeministër. Vdekja e Mehmet Shehut u cilësua si vetëvrasje, por në fakt la shumë dyshime dhe mistere. Gjatë sundimit të tij, 22 gjeneralë të ushtrisë shqiptare janë ekzekutuar, persekutuar dhe dënuar me shumë vite burgim.


38- Gjatë sundimit të tij janë ekzekutuar për arsye politike, si armiq të pushtetit ose si bashkëpunëtorë te shërbimeve të huaja 6027 persona. Gjatë regjimit të Enver Hoxhës janë janë burgosur 17 650 persona, nga të cilët, 1065 persona kaba vdekur nëpër burgjet e tmerrshme komuniste.

39- Enver Hoxha fliste rrjedhshëm frëngjisht, por njëkohësisht njihte disa gjuhë të huaja, si italisht, serbo-kroatisht, rusisht dhe anglisht. Shkrimtarët më të preferuar të Hoxhës ishin Molieri, Gëte dhe Bajronin.

40- Ai kishte rreth 45 mijë libra. Shumica e tyre ishin libra enciklopedikë Laruse, albume e shumë të tjera, kryesisht në gjuhën franceze. Pas viteve ’90 shumica e tyre u shkatërruan dhe familja e tij mori vetëm një pjesë të vogël.

41- Enver Hoxha e pasuronte vazhdimisht bibliotekën e tij private me publikimet më të fundit të ardhura nga Franca. Sipas Blendi Fevziut, materialet që ai importonte për të lexuar nuk kufizoheshin në traktatet e fryra për Marksizëm-Leninizmin. Shija e Hoxhës për librat ishte e gjerë. Ai porosiste libra mbi jetën e Papëve dhe shenjtëve të tjerë katolikë, e madje edhe libra për vampirët, çuditërisht, mes tematikave të tjera.

42- Enver Hoxha e kishte pasion gjuetinë, por asnjëherë nuk është shquar në ushtrimin e këtij sporti. Dëshmitarë të asaj kohe tregojnë se ai shkonte për gjah kur e thërrisnin Mehmeti dhe Kadriu.

43- Sipas Nexhmije Hoxhës, gjëja që urrente më shumë Enver Hoxha, ishin borxhet. “E kishte në gjak zakonin e Gjirokastrës, borxhin nuk e donte, e dinte që borxhi të bënte skllav. Edhe për Titon ashtu thoshte. Kosovarët kanë bërë kaq borxhe me të, madje ata kanë thënë, qan fëmija në bark të nënës, pra kur do t’i paguajnë këto borxhe”. ka thënë Nexhmija Hoxha në intervistën e fundit për Rudina Xhungën.

44- Nexhmija Hoxha në një intervistë të dhënë për Rudina Xhungën ka deklaruar dhe se e propozoi Enver Hoxha në qershor të vitit 1942.


“Kështu që një ditë, kur Enveri e pa që unë nuk merrja vesh ose bëja sikur, vendosi të flasë vetë. Një ditë vere më tha, po shtrihem të fle, më zgjo në orën 5. Unë shkova ta zgjoj, por ai në fakt nuk kishte fjetur, ndoshta kishte ndenjur për të marrë vendimin e tij. Aty më bëri propozimin për martesë, një propozim aq prozaik, sa nuk e kisha menduar kurrë.

Ai, përpara se të më thoshte shprehimisht të dua, më tha, tek po bëja kafenë që më kishte kërkuar:- “Unë dua të martohem me ty”. Unë ngriva, mbeta aty, duke bërë kafenë, e nuk po lëvizja, ndërsa ai më thotë:- “Po, hë, supë po bën? Ulu këtu se nuk të ha!”, domethënë, u mundua të më shkrifëronte pak. Me kokën ulur, i thashë:- “Unë nuk martohem gjatë luftës”. “Po kush tha që do martohemi në luftë”, -tha ai. “Në fillim do u themi miqve, por mendohu mirë, se ti je e re e kemi diferencë moshe”. Pastaj vazhdoi:- “Por unë nuk mund ta zgjas shumë, se aneja pret, ngaqë jam djalë i vetëm”. Unë nuk iu përgjigja në atë kohë, por kaloi nja një muaj e pak dhe pastaj i ktheva përgjigje:- “Diga e ideve të mia u thye”.

45- Në biografinë që i ka bërë ish-diktatorit, Blendi Fevziu e përshkruan Hoxhën si një psikopat paranojak, me shumë pak ose aspak tipare pendese, që së bashku me gruan e tij organizuan vdekjen e shpejtë të cilitdo që hyri në rrugën e tyre. Në vitet e tij të fundit, shkruan Fevziu, Hoxha jetoi papritmas një jetë të vetmuar, sepse deri në atë kohë ai kishte vrarë shumë nga shokët e tij të luftës, sa që vështirë që tani të kishte dikë me të cilin të bisedonte.

46- Udhëheqësi komunist e pësoi infarktin e parë në vitin 1972. Për gati dy vjet iu nënshtruar mjekimeve të shumta dhe gjendja e tij u përmirësua në vitin 1974.

47- Ai u varros në Varrezat e Dëshmorëve të Kombit. Por në maj të vitit 1992 u zhvarros për t’u vendosur në varrezat e Sharrës. Organizata e Kombeve të Bashkuara në muajin prill të vitit 1985 mbajti një minutë heshtje për vdekjen e Enver Hoxhës.


48- Ish-diktatori komunist u varros në arkivol. Ai e kishte lënë amanet që trupi i tij të mos balsamosej si Lenini. Është zbuluare se gjatë ditës së homazheve atij iu përgatit një maskë mortore për fytyrën.

49- Gjatë kohës së Luftës, për t’i shpëtuar ndjekjes së fashistëve, Enver Hoxha ka mbajtur disa pseudonime, si: Tarasi, Hasani, Saliu, Malo, Valbona dhe Shpati. Dy pseudonimet e fundit ua vuri si emra mbesës dhe nipit të tij.

50- Enver Hoxha është i vetmi personalitet shqiptar i përfshirë ne Enciklopedinë Botërore të vitit 2005. Emri i tij shënohet në faqen 430, aty ku sipas rendit alfabetik vjen shkronja H. Historiani Bernd Fisher e ka cilësuar Enver Hoxhën si shqiptarin më me ndikim të shekullit XX.

Historiania greke: “Greqia ishte shqiptare, edhe sot gjysma janë shqiptarë”

Maria Efthimiou, një profesore e historisë në Universitetin e Athinës, e vlerësuar me çmim nderi nga presidenca greke, por e angazhuar gjithashtu në mësimdhënie në mjedise të shumta, jep një leksion për arvanitasit në Greqi. Pa bërë dallimet e zakonshme terminologjike, shqiptar, shqip, arvanitas, Efthimiou flet për rolin e tyre, gjuhën dhe faktin se shqipja asokohe në Greqi ishte gjuhë vendi në disa rajone.


Një moment interesant është hapja e shkollave greqisht për fëmijët arvanitas në ishullin e Specës, ku një prej mësuesve shkruan se “ndërkohë që po u mësoja greqisht, fëmijët po më mësonin shqip”.

“Mësova shqipen në mënyrë që t’u mësoja greqishten”, vijon më poshtë ky moment. Leksioni i përcjellë ka edhe vlerën e vet komunikuese, pasi nuk shihet aty kompleksi i shumëpërfolur i shmangies, anashkalimit apo edhe gënjeshtrës që na kanë mësuar t’i mendojmë si kritere me të cilat operon historiografia fqinje. /27.al


“Ne jemi një brez …që po kalon dhe për fat të keq, nuk do të kthehet kurrë…

Nga Samire Ademi Lutolli

“Ne jemi një brez që nuk do të kthehet kurrë.
Brezi që vetë shkonte në shkollë dhe kthehej nga shkolla në këmbë.
Një brez që shkruante detyrat e shtëpisë vetë në mënyrë që të dilnim në rrugë për të luajtur sa më shpejtë.
Një brez në të cilin djemtë luanin me klikerë dhe vajzat me llastik.. Ose luanim ndërmjet dy zjarresh çika e djem.
Një brez që kaloi gati gjithë kohën e lirë në rrugë.
Një brez që luante fshehtas kur errësohej.
Një brez që bënte ëmbëlsira e pite me baltë dhe hynte me këmbë në pellgje uji të rrugës.
Një brez që mblidhte mblidhte salveta në kuti bomboniere e kuti këpucash.
Brezi që i donte lëpirëset me bilbil për ti fryrë.
Një brez që bënte zinxhirë letre me duart e tyre.
Gjenerata e walkman -it, kasetës vhs, disketës … .


Një brez që mblidhte fotografi dhe kishte leksikone dhe libër të kujtesës.
Brezi që shikonte babanë si rregullonte televizorin ose e ndihmonte të rregullonte antenën.
Brezi që kur dikush dëgjonte lajmet duhej të rrinim të qetë. Fatmirësisht nuk kishte aq shumë si tani.
😛
Brezi që ndihmoi mamanë ndërsa bënte krofne me marmeladë..
Brezi që librat i merrnim në bibliotekë të shkollës dhe prisnim radhë derisa të vie Tom Sojeri i radhës.
Brezi që në pushimet e verës lexonim Veroren dhe së paku 5 libra të tjerë.
Brezi që anglishten mund ta mësonim vetëm në shkollë dhe vetëm nga librat e shkollës.
Brezi që prisnim mbrëmjen për të vetmin film vizatimor në orën 7 të mbrëmjes. Filma shqip mund të shikonim ndonjëherë vetëm nëse arrinim ta gjenim në ndonjë videoklub.
Një brez që qeshte me zë të ulët para se të shkonte në shtrat, në mënyrë që prindërit të mos e dinin që ishim ende zgjuar.
Një brez që po kalon dhe, për fat të keq, nuk do të kthehet kurrë.


Maks Velo: “Mendoja se kisha shokë artistë, por ata ishin përbindësha!”

Arkitekti dhe artisti tashmë i ndjerë Maks Velo akuzonte kolegët e tij artistë, të cilët e kishin raportuar në Sigurimin e Shtetit gjatë kohës së diktaturës. Velo e cilësoi Lidhjen e Shkrimtarëve një qendër të ish-Sigurimit të Shtetit, ku analizoheshin dhe kontrolloheshin të gjitha punimet artistike qoftë në letërsi, ashtu dhe në artet e tjera. Dhe ishin, sipas Velos, po artistët e Lidhjes së Shkrimtarëve, të cilët bënin analiza artistike dhe ideologjike të veprave artistike të kërkuara nga Sigurimi i Shtetit.


Duke cituar një emër të përveçëm, Llambi Blido, Maks Velo thoshte se ai kishte bërë 27 denoncime, të cilat i ka hedhur poshtë dhe Sigurimi i Shtetit si të pavërtetuara. Ai akuzon Edison Gjergon apo Safo Markon, të cilët edhe ishin të goditur nga Sigurimi i Shtetit dhe bashkëpunonin me të. Me trishtim dhe aspak optimist për të ardhmen, Maks Velo shprehet se nuk po i ndahet përndjekja dhe në ditët tona. Velo tregonte se pasi i kanë marrë shtëpinë e gjyshërve në Dardhë të Korçës, e kishin penguar të shkojë në fshatin e të parëve, madje duke e kërcënuar. Duke denoncuar edhe nivelin aktual në arte, Velo kërkonte veting si ai i gjyqtarëve, edhe për artistët. Por dëshpërimin më të madh arkitekti e lidh dhe me Teatrin Kombëtar. Sipas tij, vendimi për të prishur Teatrin Kombëtar dhe për të ndërtuar një Teatër të ri bashkë me një kompleks kullash, Maks Velo e cilësonte korrupsion të pastër. “Të ndërtosh kulla në këtë mënyrë në mes të kryeqytetit, në mes të Europës, është e turpshme”, shprehej Velo.

Historiku i kinemasë shqiptare

Filmi hyri në Shqipëri në vitet 1911-1912. Shfaqjet e para publike u dhanë në qytetet Shkodër e Korçë. Filmat e parë u bënë nga të huajt; ata qenë kronika. Kronika e parë për ngjarje të lidhura me Shqipërinë është ajo e lidhur me Kongresin e Manastirit (1908), që sanksionoi Alfabetin e gjuhës shqipe. Gjatë 30 vjetëve pas Shpalljes së Pavarësisë (1912) u xhiruan kryesisht kronika, filma dokumentarë, nga shoqëri të huaja kinematografike të Europës apo SHBA, si dhe nga amatorë.


Menjëherë pas Luftës II Botërore u krijua nga shteti Agjencia Shqiptare e Filmave (1945), e cila më pas u shndërrua në Ndërmarrje Shtetërore Kinematografike Shqiptare (1947), kohë kur u bë shtetëzimi i plotë i rrjetit të sallave, importit, dhe prodhimit. Nisi xhirimi i filmave kronikalë dhe në maj 1948 u shfaq kinokronika e parë shqiptare.

Një etapë të re shënoi ngritja e së parës studio shqiptare të filmave, Kinostudios “Shqipëria e Re” (1952). Përvoja e parë në fushën e filmit artistik qe bashkëprodhimi shqiptaro-sovietik Luftëtari i madh i Shqipërisë – Skënderbeu (1954, regjisor S. Jutkeviç, fitues çmimi në Festivalin Ndërkombëtar të Kanës).

Vitet ’60 shënojnë prodhimin sistematik të filmit artistik në mesatarisht 1 film në vit, kryesisht me subjekte nga Lufta kundë pushtuesve fashistë e nazistë (1939-44) dhe nga reformat e viteve të para pas Luftës. Bënë filmat e tyre të parë regjisorët e rinj Dh. Anagnosti, V. Gjika, G. Erebara, P. Milkani.

Në vitet ’70, me shkurtimin drastik të importit, si rezultat i politikës së izolimit të ndjekur nga shteti në fushën e kulturës,u shenua një rritje të ndjeshme të prodhimit. U zgjerua gama e zhanreve; u bënë filmat e parë për fëmijë, u bënë filma historikë e muzikorë; po zhanri më i pëlqyer mbeti filmi dramatik.

Në fund të periudhës dhe sidomos në vitet ’80 filmi artsitik shqiptar trajtoi më shumë aktualitetin si dhe ngjarje e personazhe para Luftës II Botërore. Krijimtaria kinematografike, e përqendruar në një kinostudio dhe në TV Shqiptar, qe fryt i bashkëpunimit të organizuar nga shteti mes kineastëve, regjisorëve të të gjitha brezave, shkrimtarëve, piktorëve, kompozitorëve, aktorëve, dhe industrisë kinematografike.

Në vitet ’90, me ndryshimin e sistemit shoqëror, u bënë reforma të thella.Kinostudioja e dikurshme u nda në disa studio, dhe filmat tani prodhohen kryesisht nga shtëpi filmike në bashkëpunim me Qendrën Kombëtare të Kinematografisë (QKK), të ngritur në mesin e viteve ’90, dhe me producentë të huaj.

Sot kinemaja shqiptare përjeton një periudhë të vështirë tranzicioni e përshtatjeje me ekonominë e tregut. Përveç rënies së prodhimit ne sasi edhe rrjeti i sallave të kinemave ka zbritur ndjeshem. Nga ana tjetër, forcat krijuese janë të shumta dhe entuziaste, të çliruara nga trysnia etatiste, totalitare, dhe ekonomike e përqendruar, si dhe me iniciativë private përherë në rritje. Mund të thuhet se kinemaja shqiptare sot ndodhet midis nostalgjisë së një kinemaje kombëtare, të lindur e zhvilluar në kushte të caktuara, dhe së ardhmes në ndërtim e sipër. /aktoret/

Ja si ishte “Facebooku” i vitit 1983 në Shqipëri

Këto dy foto të rralla janë publikuar nga Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave .Ato i përkasin vitit 1983, të Sektorit të Kooperativës Dajç-Qendër, dhe tregojnë se si informoheshin qytetarët në atë kohë. Dallim tepër i madh nga kohët e sotme, ku të gjithë informohen ulur në shtëpitë e tyre nga smartphone-t përmes rrjeteve sociale.

Postimi i plotë


Facebook-u i vitit 1983.

Bëni lajka dhe komente, mos rrini vetëm duke parë. Ose, thënë me gjuhën e Sektorit të Kooperativës Dajç-Qendër: “Shembulli i më të mirëve të na udhëheqë në punë për plotësimin e detyrave dhe zotimeve për vitin 1983!”. Shoqëria njerëzore shpesh frymëzohet prej shembullit të tjetrit, të më të mirit, në çdo aspekt të saj.

Mjetet e përhapjes së shembujve inkurajues janë të shumta: botimet tradicionale të shtypura, mjetet e informimit në masë, filmat apo fotografitë e, së fundmi, edhe rrjetet shoqërore si Facebook-u apo Instagram-i.Mirëpo, siç duket, ndryshon forma dhe emri, pasi fjala kyçe mbetet po ajo, në çdo kohë: Propaganda.


Provokacionet e gushtit/ Petrit Dume e Mehmet Shehu, si i sprapsën grekët nga toka shqiptare

Nga Leonard Veizi

-Fundi i Luftës II Botërore në Shqipëri dhe Greqi solli sisteme të ndryshme shoqëroro-politike. Lufta civile në Greqi solli jo pak probleme dhe për Shqipërinë. Qeveria greke akuzonte shtetin shqiptar se po ndihmonte partizanët komunistë kundër ushtrisë demokratike greke. Provokacionet me armë ishin shpeshtuar. Ndërkohë ushtria shqiptare shtoi forcat e saj në kufirin e saj me Greqinë.


Resul Bedon, një ish partizan e më pas me detyra drejtuese në brigadën e VI-S, viti 1949 do ta gjente me gradën toger në shtabin e regjimentit të Pogradecit, njësi e cila u fut e para në veprim pas sulmit të ushtrisë grek në fillim të gushtit të po atij viti. Ai i ka kujtuar kështu ato ditë plot tension ku mbetën të vrarë 85 ushtarakë shqiptare dhe 89 të tjerë u plagosën: “Unë isha pjesë e shtabit të regjimentit “26” të Pogradecit, pas transferimit nga një batalion autonom në Ersekë ku isha komisar i saj. Në verën e vitit 1949 dy batalione të këtij regjimenti kishin shkuar për fushim dhe ishin dislokuar në Hoçisht të Devollit. Në ato kohë, provokacione nga ana e grekëve kanë qenë në vazhdimësi, shkelej territori qëllohej me armë, madje kalonin dhe aeroplanë mbi hapësirën tonë ajrore. Megjithatë grekët bënë një sulm të befasishëm, pikërisht ndaj shqiptarëve, kur deri para disa vitesh kishim qenë në të njëjtat llogore për të luftuar nazizmin”.

Po kur do të intensifikoheshin këto sulme? Sipas Resul Bedos: “Mëngjesin e 2 gushtit 1949 ushtria greke bëri një sulm frontal të befasishëm duke marrë postën e kufirit të Vidohovës në lartësinë 1309 metra. Ishte brigada “41” e ushtrisë së shtetit fqinj. Sulmi tokësor u shoqëruar me nga ajri. Në postën shqiptare ishte vetëm një skuadër e armatosur me automatikë dhe mitraloza. Forcat greke vranë ushtarët Tafil Ferhati, Memo Nexhipi, Ferid Bregasi, Shyqyri Avdia, Ibrahim Fetahu, Hasan Ramadani dhe u plagosën 6 të tjerë. Ne si regjiment na u dha urdhri urgjent të rimerrnim Postën e Kufirit. Nga dreka arritëm në Vidohovë dhe të dy batalionet tona u hapën në formacion luftimi. Kishim tërhequr me vete dhe mortajat. Me ne u bashkuan edhe ata ushtarë të kufirit që ishin shpartalluar nga sulmi i befasishëm. Morëm masa për kundërveprim dhe pas disa orë luftimesh arritëm ta merrnin Postën. Ndërkohë ushtarët grekë kishin marrë edhe një pikë tjetër që njihej si lartësia 1441 metra. Artileria greke qëllon dhe predhat bien 300-500 metra në tokën tonë. Forcat greke nisin dhe një sulm ajror duke angazhuar 3 batalione”.


Ndërkohë incidentet e armatosura do të vazhdonin më tej. Ndërsa Resul Bedo ka dhënë këtë dëshmi: “Pas Vidohovës, ushtria greke i shtriu sulmet në pjesët e tjera të kufirit. Sulme sporadike u regjistruan në sektorin e Bozhigradit dhe në drejtim të Leskovi- kut, në afërsi të piramidave Nr. 11, 12, 13 dhe 14. Grekët të mbështetur nga artileria dhe aviacioni, me forca të shumta sulmuan kuotat 1425 dhe 309. I ndodhur në këto kushte, shteti shqiptar mori vendimin për mobilizimin e ushtrisë në gjithë kufirin jugor. Masat e marra për këtë mbrojtje në një urdhër të lëshuar nga Enver Hoxha “Mbi moslejimin e kalimit të forcave monarko-fashiste në tokën Shqiptare”. Por këtu, sipas mendimit tim Enveri bëri një gabim. Ai dha urdhër që asnjë predhë shqiptare të mos binte në togën greke. Kjo bëhej për të mos krijuar asnjë provokim nga pala jonë. Por kjo na i lidhte duart. Vetë grekët e kuptuan një gjë të tillë. Tërhiqeshin e mobilizoheshin sërish në kufi, m’u përpara hundës tonë dhe ne nuk vepronim më pasi urdhri ishte urdhër”.

Por cili nga ushtarakët e lartë do të merrte në dorë organizimin e mbrojtjes? Resul Bedo, si pjesë e shtabit të regjimentit “26” ka rrëfyer: “Petrit Dume ishe organizatori kryesor i cili në atë kohë komandonte divizionin e Korçës. Ajo jo vetëm që drejtoi nga shtabi i divizionit sprapsjen e sulmit të ushtrisë greke dhe marrjen e postave Kufitare, por e shkeli vetë terrenin pëllëmbë për pëllëmbë duke parë me sytë e tij se si ishin zhvilluar luftimet dhe si ku duheshin përqendruar forcat.

Më pas Enver Hoxha dërgoi Mehmet Shehun, si njeri që kishte shumë emër në popull dhe në ushtri. Enver Hoxha erdhi vetë në Korçë për tu njohur nga afër me situatën si dhe vizitoi të plagosurit. Shumë shpejt do të vinin në ndihmë në vijën e parë të sulmit edhe dy regjimente, një i Vlorës dhe tjetri i Delvinës. Ndërsa në thellësi kishte dhe shumë forca të tjera. Në 7 gusht luftimet u zgjatën në vijën e kufirit nga mali i Moravës në drejtim të malit të Gramozit. Vidohova u shndërrua në një arenë të përplasjes shqiptaro-greke. Në piramidën I-55 trupat ushtarake greke kishin mundur të mblidheshin në territorin shqiptar dhe zhvilluan një betejë të ashpër me ato shqiptare, të përbëra nga një togë dhe një nënrepart i ushtrisë popullore. Ishte një betejë frontale ku forcat greke kishin zënë pikat kyçe. Brenda një dite forcat shqiptare arritën të merrnin pikat e zëna në kufirin shqiptar, po nuk mundën t’i mbanin dot deri në mbrëmje. Vetëm një ditë më vonë forcat shqiptare arritën të largonin togën greke.

Në 12-13 gusht sulmet nga ana greke u intensifikuan dhe në sulm u hodhën forcat e divizionit “49” të cilat u drejtuan për nga Bilishti. Luftime pati edhe në Kapshticë. Mëngjesin e 14 gushtit forcat greke nisin një tjetër ofensivë. Brigada e 41-të, e mbështetur me një regjiment artilerie dhe një skuadrilje aeroplanësh “Spitfirë”, vazhduan sulmet e tyre kundër Shqipërisë. Në këtë ditë grekët hodhën shumë predha artilerie në tokën shqiptare në fshatrat Trestenik, Kapshticë e Cangonj-Devoll si dhe në qytetin e Bilishtit. Nga goditjet e artilerisë mbetën disa civilë të vrarë dhe u shkaktuan dëme materiale.

Ditari i Nexhmi Menzelxhiut, Gusht 1949: Si e minuam tokën nga vinin grekët


Ka qenë komandanti i Brigadës autonome të xhenios me qendër në Elbasan. Është shprehur se veprimtarinë e tyre xhenierët e nisën që gjatë kohës së LANC, për të vazhduar me një punë të gjerë e komplekse pas çlirimit. Duke kujtuar ditët e para të gushtit 1949 Nexhmi Menzelxhiu ka dhënë këtë dëshmi mbi situatën: “Me kohë para provokacioneve të monarkofashistëve janë bërë shumë punime fortifikuese me ndihmën e specialisteve xhenierë në brezin kufitar me Greqinë, si dhe në vijën e parë të mbrojtjes së Divizionit të Korçës, që në atë kohë, komandohej nga Petrit Dume. Në to ndërtuan qendra zjarri për mitraloza, shumica të tipit “Kolpak” me përforcim para me mure prej gurësh dhe sipar me “tufjak”, po prej guri. Janë vendosur gjithashtu mijëra mina, sidomos kundër-këmbësorie, në rrugë kalimet mes malesh e grykash në të gjitha pikat në brezin kufitar. Mbaj mend se, shumica e minave e fushave të minuara ruheshin me roje xheniere, dhe pas çdo plasje, nga kalimi i egërsirave, zëvendësoheshin, menjëherë. U përdor sidomos më shumë, një lloj tip mine kundër-këmbësorie gjermane, trofe lufte, e tipit “shrapnel” që ngrihej një metër nga toka, kur e shkelje dhe që ishte tepër efektive. Janë vendosur po kështu, edhe fusha të minuara me mina kundërtanke, në brezin kufitar dhe në Grykën e Cangonjit para Bilishtit, para Zemblakut, etj. Unë, në atë kohë kisha qenë oficer i sapo kthyer i xhenios dhe komandant i Shkollës së nënoficerëve xheniere të Divizionit dhe kam marrë pjesë personalisht bashkë me batalionin e xhenios së Divizionit dhe Shkollën, në të gjitha këto lloj punimesh fortifikuese dhe minuese, që përmenda. Ishte koha, kur, në ndihmë të Shtabit të Divizionit të Korçës, që krijuar një lloj Shtabi Operativ i Armatës, me në Krye Gjeneral Mehmet Shehun. Ne të, nga Drejtoria e Xhenios kish ardhur, vetë Gjeneral Veli Dedi, që kish marrë pjesë, si drejtues edhe në Luftën e Spanjës, në mbrojtje të Republikës Spanjolle kundër Fashistit Franko, si dhe shokë të tjerë si: Pandi Dushku, Remzi Erebara, Mufit Mushi etj.. Shefi i Xhenios së Divizionit ishte Thimi Lapi. Në ato kohë, por edhe më vonë unë mbaja ditar. Disa fletë të këtij ditari po iu jap me qëllim publikimin e tyre… ”Si e përjetuam sulmin e ushtrisë greke”

1-gusht

Kemi ditë që jemi në alarm. Monarko-fashistët grekë kanë vënë dorë mbi kufirin tonë me shkelje të dendura provokative. Janë tërbuar nga përkrahja që ne i japim luftës së drejtë të partizanëve demokratë greke të EAMIT. Thellë, malet e Vigit, të larta e të zhveshura, gjëmojnë papushim nga krismat. Janë partizanët greke që luftojnë, rezistojnë. Aeroplanë luftarak fluturojnë edhe këtej mbi ne. Natën qielli ndriçohet nga raketat, shpërthimet e plumbat gjurmëlënës, dhe nga predhat e artilerisë së tyre në territorin tonë.

2-gusht

Jemi në piramidën 59. Në errësirë – xhenierë, të këputur për gjumë, po venë minat e fundit para postës së Trestenikut. Mbeteshin ende dy orë natë, kur u tërhoqëm pa zhurmë te kodra, ku kishte zënë vend në llogore. Regjimenti i Mbrojtjes i porsambërritur, të gjithë me helmeta e uniforma të reja të paradës së 10 Korrikut në Tiranë. Me jakën e kapotës mbi vesh, shtrihem edhe unë në një qoshe të transhesë. Më këput gjumi menjëherë. …Po zbardh. Dëgjohen shpërthime të forta poshtë kufirit. Valë-valë plasjet po afrohen edhe drejt nesh. Alarm! Të gjithë, rrufe, zënë pozicione! Komandanti i këmbësorisë, me një trup kolosi, ka dalë deri në breg nga pika e vrojtimit, me dylbitë te sytë. Në dorën tjetër ka telefonin. Krejt i përqendruar, por drejton zjarrin e mortajave që qenë vendosur diku lart. Andej para kërcet pushka e mitralozi. Janë forcat kufitare, që i rezistojnë me trimëri sulmit të armikut. Një zë i fortë njofton lëvizje të orientimi Nr.2. Që lart duken monarkot me uniforma të bardha, që përparojnë në formacione luftimi drejt nesh. Jepen komandat për zjarr. Predha të armikut kanë filluar të na plasin fare pranë. Komandant Tekiu papritur flak telefonin duke sharë dhe më thërret: – “Hej xhenio! Na këtë!” – m’u drejtua pikërisht mua. Me drejton një fletë blloku. – “Do ta çosh vetë tek komandanti i mortajave. Ndiq linjën telefonike. Thuaji edhe me gojë, qe ta përqendrojë zjarrin mbi pozicionet e tyre të artilerisë. Ja, shikon atje? Nisu! Vrap!” Hidhem me shpejtësi jashtë transhesë. Pas meje, vrap, dy ndërlidhësa ndjekin linjën e këputur. Predhat na fishkëllejnë mbi kokë dhe plasin diku përpara. Rrëzohem. Ngrihem. Vrapoj. Më në fund, duke marrë fryme me zor, kërcej rrufe brenda pikës së vrojtimit të mortajistëve. Dorëzoj letrën dhe transmetoj shpejt porosinë e marrë. Pi një gllënjkë uji nga paguri i tyre dhe kthehem vrap poshtë, drejt transheve. Sa nuk përplasem me një infermier të vockël, me një çantë të madhe sanitare, që rend para barel-mbajtësve. Mbi barele,koke krejt e fashuar, dalin rënkime të dhimbshme. Pas tyre, rend një ushtar me dorë të lidhur. Me një të hedhur, gjendem në llogore. Këtu valon pushka. Marr komandën. Bëjmë edhe ne zjarr të dendur me batare. Mitralozat e këmbësorisë sonë grijnë mbi armikun. Monarkot janë ndalur në vend… Ndihet një urra e zgjatur, jemi hedhur të gjithë në sulm, këmbësorë e xhenierë bashkë…

3 gusht

Nuk na kishte shkuar kurrë në mend, se do të luftonim edhe ne si këmbësorë. Jemi përsëri në llogore. Me thonë se do të vijë këtu shefi i xhenios së Divizionit, Thimi Lapi. Diku, majtas, mbi kurrizin e malit, mbi rrugë, krisma e plasje të pandërprera. Aty po lufton Regjimenti i Vlorës. Dëgjoj një zë nga prapa: “Ore, nuk i shikoni monarkot?! Ja ku lëvizin atje. Bjeruni!” Jap komandën për batare. Ja kam marrë pushkën dikujt dhe shtie edhe vet mbi ta. Ashtu bën edhe shef Thimi. Qëllojnë mbi ta edhe mortajat tona. Ulërima e tyre na kalon mbi kokë. Ndjej fishkëllima plumbash. Ul kokën instinktivisht. Thimi më thërret pranë: -Shiko! – më thotë, duke më treguar me laps mbi hartë, – përqendroje repartin këtu, në pyllin pranë shkollës. Një kompani afroje shpejt në grykën këtu, mbi Kapshticë! Vetë hidhu te depot në Zemblak dhe ngarko dy makina me mina KT! Minat do t’i vendosni këtu… dhe këtu….

Arif Bizhga: Enveri cakton Mehmetin për të sprapsur grekët


Arif Bizhga gjatë dëshmisë së tij rreth provokacioneve të gushtit ka thënë se se vetëm pak pasi kishte marrë detyrën e shoqëruesit të Enver Hoxhës, do të udhëtonte për në Korçë, për të siguruar vizitën e Komandantit të Përgjithshëm, i cili shkoi në juglindje të vendit në verën përvëluese të vitit 1949, për shkak se ushtria greke kishte tentuar të hynte në territorin shqiptar. Jo vetëm Petrit Dume e Mehmet Shehu, por ngjarja ishte aq problematike sa edhe vetë Enver Hoxhës iu desh të inspektonte trupat dhe zonën përreth: “Në atë kohë situata ishte ndezur shumë. Me pretekstin e ndihmës që Shqipëria i dha Ushtrisë Çlirimtare greke, forcat monarkiste kishin nisur sulmin kundër tokave shqiptare. Këto njihen si “provokacionet e gushtit ‘49”.

Një pjesë e luftimeve u bë në vijën e kufirit me Devollin. Në atë kohë Komandant i Divizionit të Korçës ishte Petrit Dume, por Komandanti i Përgjithshëm, për të siguruar vijën e frontit kërkoi në krye të operacionit të shkonte Mehmet Shehu. Dhe kështu u bë. Në ato ditë të nxehta, Enver Hoxha u nis vetë drejt vatrës së luftimeve dhe u takua përveç të tjerave dhe me ushtarët e plagosur gjatë shkëmbimit të zjarrit. Ky ishte një shërbim dyditor dhe pas kësaj u kthyem në Tiranë”

Dy bilancet

I’m Në bazë të komunikatave të Ministrisë së Mbrojtjes në vitet 1950, nga rreth 49 provokacionet e ushtrisë greke në kufirin jugor të Shqipërisë mbetën të vrarë 29 ushtarë dhe oficerë të ushtrisë tonë. Por Resul Bedo i cili ka botuar edhe një libër “Yje të Pashuar-19” vetëm me dëshmorët e gushtit thotë se nga pala shqiptare u vranë 60 ushtarë, 25 oficerë dhe u plagosën 89 të tjerë. Ndërkohë që në komunikatë thuhet se në bazë të dëshmive të mbledhura nga robërit e luftës, forcat tona i kanë shkaktuar ushtrisë greke mbi 300 të vrarë dhe 500 të plagosur, ndërsa 270 të tjerë u kapën robër.

Korçarët e panjohur të Kosovës

Elvi Sidheri

Kur kureshtja e shpie njeriun nëpër skutat më të largëta dhe në trevat më të gjelbëruara të Kosovës, ndonjëherë qëllon të bësh zbulime rastësore që përveçse të mahnisin ty vetë si hulumtues, njëherësh edhe shpërfaqin pjesëza historie shqiptarësh që janë mjegulluar gjatë rrjedhës së shekujve.

E tillë është edhe kjo histori që do të lexoni në vijim:


Gjatë rrugës Prishtinë – Gjilan, kur më tepër i shtyrë nga kërshëria, sesa nga ndonjë nxitje më e përcaktuar, i shmangesh udhës kryesore, dhe vazhdon midis kodrave të blerta, fushave të mbjella me misër, gjurmëve të grurit të korrur, pemëve që harlisen me kumbulla dhe mollë, zogjve dëfryes ndër cicërimat e tyre, dhe pak shtëpive që t’i has syri tek-tuk, sakaq një degëzim rural rrugor të shpie në një fshat tepër unik në historinë dhe banorët e tij.

Është fshati Manishincë, që ngrihet mbi një kodërz të butë, pak kilometra nga një vendbanim akoma mjaft i populluar serb në Kosovë, ku gjindja ende jetojnë në limontinë e zadrugave titiste, diçka kjo që pohohet edhe nga mbishkrimet cirilike që flasin akoma për korrje-shirjet, drithërat, traktorët e lërimin e arave, krahas magazinave dhe dyqaneve të dikurshme kooperativiste.

Gjithsesi fshati ku kemi vajtur, cazë rastësisht, e më tepër qëllimisht, Manishinca, ndryshon nga fshatrat e tjerë të banuar nga serbët përreth, duke mos shfaqur gjurmë të qarta të trashëgimisë jugosllavo-agrare, meqenëse bëhet fjalë për një ngulim të vogël, ku bien në sy sapo t’i jesh futur shtegut të ngushtë që të çon drejt qendrës së tij, serat e shumta, mullarët, misri dhe shtëpitë e vjetra dhe të reja që kacavirren njëra mbi tjetrën në faqen e kodrinës ku janë mbështetur të gjitha.

Aty na presin ndërkaq një mori zbulimesh të befasishme, që menjëherë mishërohen në njeriun e parë që na buzëqesh kur zbresim nga makina, Srboljubi, i cili mbas një “Dobrodošli”, shton në çast “Mirë se erdhët”, dhe të rrëmben vetvetiu në ngazëllimin e vet, duke të shpënë t’i argëtosh sytë me pemët e pafundme frutore që stolisin tokat e tij, ndërsa përpara syve të hapen plantacionet me tranguj që eksportohen direkt në Gjermani (nën emblemën e Ministrisë së Bujqësisë së Kosovës), stallat me kafshë, arat me misër dhe bletët e mjalti që duket sikur buron nga kroje qiellore.

Historia e këtij njeriu dhe origjinës së tij dhe të lagjes së vet, është thelbi i këtij tregimi.

Si të gjithë banorët e këtij fraksioni të Manishincës, Srboljubi është thjesht një “Korçar”!

Po pra, e lexuat mirë!

Ai vetë e pohon kur është duke të shoqëruar nëpër shkallët e shtëpisë së tij familjare, se korçarë në këtë ngulim janë të gjithë pa përjashtim, të cilësuar qysh në mbiemra si Korčević, apo në emërtimin e lagjes së tyre “Korčini”, që është thjesht versioni në serbisht i shumësit “Korçarë” në gjuhën shqipe.

Prej kohësh kisha dëgjuar se në Kosovë dikur patën ardhur valë migrimesh edhe nga viset jugore të Toskërisë, por njohuritë e mia ngushtoheshin veç me praninë e shqiptarëve ortodoksë dhe vllehëve voskopojarë në Prizren, të cilët në këtë kryeqendër ekonomike dhe kulturore të këtyre viseve shqiptare, ishin shpërngulur kryesisht mbas djegies së Voskopojës, dhe ku kishin pasur edhe Kishën e tyre të Sveti Spasit (të djegur për këtë shkak nga serbët), si qendrën e tyre shpirtërore dhe fetare, me liturgji në greqisht (jo serbisht), stemën e veçantë të komunitetit të tyre (jo në gërma cirilike serbe), e shumë gjurmë të tjera të lënë në këtë qytet.

Në Kosovë nuk mungojnë gjithaq edhe mbiemrat “Korça”, dhe gjithmonë pata qenë kureshtar për origjinën e këtij mbiemri, sidomos kaq larg Korçës së mirëfilltë, vendlindjes së gjyshërve të mi.

Të ulur rreth tavolinës së këtyre korçarëve të habitshëm kosovarë, në një fshat serbishtfolës, pasi e zonja e shtëpisë, një nikoqire e vërtetë, me buzën në gaz, sytë e hareshëm e gojën e ëmbël, na ka ofruar përnjëherë çdo pije dhe ushqim të mundshëm, unë nuk përmbahem dot dhe pa humbur kohë i kërkoj Srboljubit të ma shtjellojë më hollësisht historinë e origjinës së tyre korçare.

“Me kadalë” – ma kthen ai në shqip, në dialekt të pastër geg, dhe fillon të tregojë se përpara disa shekujsh paraardhësit e tij kanë ardhur pikërisht nga Korça, kryesisht “Kao zidari”, “gurpunues”, mjeshtra në këtë zanat të vyer, dhe janë kujdesur për ndërtime të shumta, përfshirë kishat e këtyre trevave.

Duke dashur ta përforcojë dëshminë e tij, mikpritësi ynë na tregon po ashtu se korçarët e mërguar deri në Manishincë, patën ardhur duke kaluar pikësëpari nga viset e Maqedonisë, më saktësisht nga Prilepi, dhe të ofron një libër fort vëllimor si fakt të mëtejshëm, një libër ku tregohet se familjet korçare të ardhura tërthorazi nga Maqedonia, kishin qenë fillimisht katër syresh (dhe dyzet e nëntë shtëpi), ndërsa pastaj ishin bërë plot katërmbëdhjetë, me tetëdhjetë e shtatë shtëpi.

Është vërtet e mahnitshme t’i dëgjosh dhe t’i lexosh këto gjëra, aq më tepër të thëna nga dikush që ndonëse flet serbisht, ka pamjen dhe fytyrën tipike dashamirëse dhe zemërgjerë të një korçari (edhe gjyshja e stërgjyshi im korçar, kështu dukeshin fundja).

Në familjen e tij, duke përfshirë doemos të shoqen, Verkën, e cila nuk resht së foluri edhe ajo, duke të sjellë kafe turke, mjaltë kurativ të bletëve të familjes, raki të disa llojeve (edhe ftoi, si askund tjetër; megjithëse unë ia kthej flakë për flakë, se në Boboshticë të Korçës, kemi raki mani, ai askund tjetër gjithashtu), të gjithë sidoqoftë ndihen korçarë dhe kanë vetëdije të plotë për origjinën e tyre, bashkë me djalin dhe nipat e këtyre dy ish mësuesve të moshuar, e ndoshta pakëz edhe nusja e tyre.

Nusja mbase është nga lagja e afërt, fraksion e të njëjtit fshat, që mban emrin kuptimplotë “Bugari”, megjithëse vendasit ngulmojnë që bëhet fjalë për maqedonas, të cilët serbët dikur i patën quajtur kështu, e ndërkohë për veshët dhe ëndjen e saj maqedonishtja ime tingëllon më këndshëm se kroatishtja me të cilën po komunikoj me antarët e tjerë të kësaj familje gazmore korçarësh kosovarë serbishtfolës.

Prania e një toponimi të këtillë, “Bugari”, kaq afër lagjes Korçini në Manishincë, e dëshmon edhe më tepër prejardhjen e tyre korçare, duke faktuar kalimin e tyre nga Maqedonia, ndoshta bashkërisht me maqedonas (bullgarë) sllavë, të cilët mund të jenë shpërngulur njëkohësisht me korçarët në ato kohë të turbullta, disa shekuj më parë.

Ndërkaq tërë familja është mbledhur, teksa njëri nga fëmijët mban akoma të veshur fanellën e Messi me stemën e Barcelonës, dhe unë i them me qesëndi “Messi sada igra za Paris SG” (Messi tani luan për Paris SG), dhe menjëherë shtoj “Sad će Manaj, albanac, da igra za Barça” (Tani do të luajë Manaj, lojtar shqiptar, për Barça-n), por çunaku buzëqesh dhe të avitet me kërshëri edhe ai, duke treguar të njëjtën mikpritje si gjithë të afërmit e tij.

Të vërshojnë të gjithë me pyetje “Ku është Korça?”, “Si është Korça?”, “Si shkohet në Korçë?”, “Ko ima najbolju rakiju, Korčini ili Korça?” (Kush e ka rakinë më të mirë, lagja Korçini apo Korça), “Mi smo korčini” (Ne jemi korçarë), dhe nuk harrojnë të të tregojnë me mburrje, se kanë njohur një korçar prej vërteti, i cili dikur paskësh punuar në Kosovë për organizatat ndërkombëtare.

Mezi presin të shkojnë në Korçë, ndërsa të paktën kreu i familjes, Srboljubi, ka qenë në Tiranë dhe bregdetin shqiptar, por këtë gusht të nxehtë, nuk e mban vendi pa vajtur gjer në Korçë, mbase i nxitur jo pak edhe nga vizita jonë, nga ky takim kaq mbresëlënës mes korçarësh, që përkundër shekujve ndarje, ndihemi sërish mirëfilli të këtillë, megjithëse flasim gjuhë të ndryshme, sepse shpirti, zemra, qëndrimi, kultura dhe origjina, na bashkon më tepër se gjithçka tjetër.

Kur bëhesh gati të largohesh, ngaqë pas muzgut po erret dhe nata nuk është për shtigjet e ngushta rurale deri në rrugën Gjilan – Prishtinë, të gjithë brofin në këmbë, të habitur që po ikën pa u nginjur me gatimet, mishin dhe mikpritjen e tyre, dhe të rrasin në duar një enë me disa kilogramë mjaltë të cilësisë më të lartë, teksa “Faleminderit” të thonë vetë në shqip, pa hapur akoma ti gojën për të folur.

I zoti i shtëpisë na shpie të shohim edhe krojin e fshatit, ku datohet më së miri themelimi i këtij vendbanimi, dhe ku lexoj vitin e moçëm 1674, si themelimin e “Mahala Korčini”, lagjes së tyre të korçarëve.

Ky krua i kushtohet Sveta Petkës (Shën e Premtes), dhe gjithkujt që shuan etjen në këtë burim, i thuhet që “Çdo pikë uji t’i bëhet shëndet atij që e gjerb”!

Kur jemi uruar anasjelltas “Natën e mirë” (prej tyre, në shqip), dhe “Prijatno” (prej nesh, në gjuhën e tyre), largohemi nga lagja Korčini me bindjen se kemi qenë dëshmitarë të një ngjarje që rrallëherë kemi për ta hasur në jetë.

Këta njerëz, këta korçarë krejtësisht të panjohur, që jetojnë në viset kosovare prej kaq shekujsh, akoma janë tepër të vetëdijshëm për origjinën e tyre, duke e ditur se nga vijnë, çfarë prejardhje kanë, duke pasur gjithaq dijeni të plotë për rëndësinë e Korçës dhe të kulturës e traditave të saj edhe në ditët e sotme.

Mbase gjuha që flasin është e ndryshme, ngaqë prej shumë kohësh jetojnë krah për krah me serbët,me të cilët i afron feja, bashkëjetesa dhe doket e shumta, ndoshta janë asimiluar në shumë aspekte, por vetëdijen e dëlirë korçare nuk ua kanë zhbërë apo ndryshuar sadopak vitet dhe shekujt.

Korçarët e lagjes Korčini e dinë shumë mirë se kushërinjtë e tyre në Kosovë, me mbiemrin Korça, shqiptarë dhe myslimanë me fe, janë të afërmit e tyre nga gjaku, dhe këtë gjë e pohojnë njëzëri pa ngurrim.

Gjithashtu këta njerëz kanë punuar, jetuar dhe janë shkolluar bashkë me fqinjët e tyre shqiptarë, jo vetëm në kohëra jugosllave e titiste, por edhe në ditët e sotme, dhe hyrje-daljet, bashkëjetesa dhe tregtia midis dy komuniteteve është gjithnjë për t’u pasur zili.

Falë kësaj dashamirësie që mbretëron mes banorëve të lagjes Korčini dhe shqiptarëve, edhe unë pata fatin të mësoja për këta korçarë të panjohur të Kosovës, sepse vetë shqiptarët më treguan për praninë dhe historinë e tyre, duke më grishur edhe më tepër, për shkak të rrënjëve të mia korçare.

Jam i lumtur që i njoha, që kuvendova me ta, që ma treguan prejardhjen e tyre, por mbi të gjitha u ndjeva krenar ngaqë e kuptova mirëfilli se kur u takuam, të gjithë së bashku ishin veç KORÇARË!

2 korrik 1990/ Sot 31 vite nga Eksodi i parë i Shqiptarëve

Në Bllokun e Ambasadave në Tiranë, në kujtim të 2 korrikut 1990 është vendosur një monument për të simbolizuar eksodin e rreth 5 mijë shqiptarëve, të cilët për 11 ditë qëndruan brenda ambasadave për një jetë të lirë, ku regjimi komunist mori goditjen më të fortë ndonjëherë.

2 korrik 1990 është një nga ngjarjet më të rëndësishme historike në Shqipëri. Kjo datë përbën një pikë kthese në rrjedhën e ngjarjeve dhe ardhjen e pluralizmit në vitet ’90. Me rënien e diktaturës komuniste në vendet e tjera të lindjes, edhe regjimi komunist në Shqipëri filloi të jepte shenjat e para të rënies së saj.

2 korriku i vitit 1990 konsiderohet si moment historik i quajtur si eksod i madh i shqiptarëve, i cili i dha goditjen fillestare të regjimit të Byrosë Politike në Shqipëri. Qindra e mijëra shqiptarë mësynë drejt dyerve të ambasadave të huaja në Tiranë të cilat iu hapën atyre portën drejt lirisë së munguar.