Një moment që ka hyrë në histori. Në një botë krejtësisht bardh e zi. Jo vetëm për imazhet e transmetuara në TV, ku ngjyrat nuk ekzistonin ende, por për ngjarjet historike që, midis fundit të viteve 30 dhe fillimit të viteve 40, kanë ndryshuar fatet e njerëzimit. Ndërkohë që bota po bëhej gati për Luftën e Dytë Botërore, disa të privilegjuar po picërronin sytë para ekranit për të ndjekur transmetimin e parë televiziv të një ndeshje futbolli. Një ngjarje që (në mënyrën e saj të vogël, në krahasim me kontekstin e rëndësishëm historik në të cilin u zhvillua) ka revolucionarizuar historinë e sportit, futbollit dhe mënyrën e të treguarit.

Ka ndodhur ekzaktësisht 82 vjet më parë. Më 9 Prill 1938, BBC (dy vite pas fillimit të transmetimeve), ekranizoi ndeshjen e parë e parë televizive ndërkombëtare, mes Anglisë dhe Skocisë, e luajtur në Wembley në Londër. Në atë ndeshje speciale fitoi Skocia me rezultatin 1-0, me gol të Tommy Walker. Një gol që me kalimin e viteve, ka ngjallur përqafime, puthje, netë pa gjumë dhe – pse jo – konflikte.

Rreth 10,000 njerëz, në atë moment të historik, mund të përballonin një televizion në shtëpi. Gjithashtu, ajo ndeshje ishte një risi emocionuese dhe në të njëjtën kohë një mirupafshim. Në Shtator 1939, me fillimin e Luftës së Dytë Botërore, BBC pezulloi shërbimin televiziv, që rifilloi pas konfliktit. Por hapi i parë drejt historisë ishte ndërmarrë tashmë.

Sot data shënon 7 prill, dhe bëhen plot 81 vite nga 7 prilli i vitit 1939, dita kur Shqipëria u pushtua nga Italia.Më 7 prill të vitit 1939 Italia fashiste e Benito Musolinit filloi pushtimin ushtarak të Shqipërisë. Në mëngjesin e 7 prillit 1939, ushtria fashiste italiane, prej 35 – 40 mijë forcave tokësore dhe 150 aeroplanë e sulmoi Shqipërinë duke zbarkuar në Durrës, në Vlorë, në Shëngjin dhe në Sarandë.

Po atë ditë ra duke luftuar kundër pushtimit fashist të Shqipërisë Mujo Ulqinaku ishte njëri ndër luftëtarët e parë më të shquar, i cili më 7 prill organizoi qëndresë të armatosur kundër pushtimit fashist italian.

Mbreti Zog asokohe u detyrua të mërgonte dhe vendi u bë pjesë e Perandorisë Italiane si një protektorat në bashkim personal me Kurorën Italiane.

Shqipëria kishte kohë që kishte një rëndësi të konsiderueshme strategjike për Mbretërinë e Italisë. Ata lakmuan portin e Vlorës dhe ishullin Sazan në hyrje të Gjirit të Vlorës, pasi ata do t’i jepnin Italisë kontrollin e hyrjes në detin Adriatik. Para Luftës së Parë Botërore Italia dhe Austria-Hungaria kishin mbështetur krijimin e një shteti të pavarur shqiptar. Me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, Italia kishte kapur shansin për të pushtuar gjysmën jugore të Shqipërisë, për të shmangur pushtimin e saj nga austro-hungarezët.

Ky sukses nuk zgjati shumë, pasi rezistenca shqiptare gjatë Luftës së Vlorës, bashkë me problemet e brendshme të pasluftës e detyroi Italinë të largohej në vitin 1920. Dëshira për të kompensuar këtë dështim do të ishte një nga motivet kryesore të Musolinit në pushtimin e Shqipërisë.

Kur Musolini mori pushtetin në Itali, ai përtëriu interesin për Shqipërinë. Italia filloi depërtimin e ekonomisë shqiptare në 1925, kur Shqipëria ra dakord të lejonte Italinë të shfrytëzonte burimet e saj minerale. Kjo u pasua nga Traktati i Parë i Tiranës më 1926 dhe Traktati i Dytë i Tiranës më 1927, ku Italia dhe Shqipëria hynë në një aleancë mbrojtëse. Ndër të tjera, qeveria shqiptare dhe ekonomia u subvencionuan nga kreditë italiane dhe ushtria shqiptare u trajnua nga instruktorët ushtarakë italianë.

Megjithë ndikimin e fortë italian, mbreti Zog refuzoi të nënshtrohej plotësisht ndaj presionit italian. Në vitin 1931 ai u ngrit hapur ndaj italianëve, duke refuzuar të ripërtërijë Traktatin e Tiranës së vitit 1926. Pasi Shqipëria nënshkroi marrëveshje tregtare me Jugosllavinë dhe Greqinë në vitin 1934, Musolini bëri një përpjekje të dështuar për të frikësuar shqiptarët duke dërguar një flotë të anijeve luftarake në Shqipëri.

Ndërsa Gjermania naziste aneksoi Austrinë dhe u zhvendos kundër Çekosllovakisë, Italia e pa veten duke u bërë anëtari më i vogël i Paktit të Çelikut. Lindja e menjëhershme e një fëmije mbretërore shqiptare ndërkohë kërcënoi t’i jepte Zogut një dinasti të qëndrueshme. Pasi Hitleri pushtoi Çekosllovakinë (15 mars 1939) pa njoftuar paraprakisht Musolinin, diktatori italian vendosi të vazhdonte me aneksimin e tij të Shqipërisë. Mbreti Victor Emmanuel III i Italisë kritikoi planin për ta marrë Shqipërinë si një rrezik të panevojshëm. Roma, megjithatë, i dorëzoi Tiranës një ultimatum më 25 mars 1939, duke kërkuar që të pëlqente pushtimin e Italisë nga Shqipëria. Zogu refuzoi të pranonte para në këmbim për lejimin e marrjes së plotë dhe kolonizimit italian të Shqipërisë.

Më 5 prill djali i mbretit u lind dhe lajmi u njoftua nga topat. Njerëzit u derdhën në rrugë të alarmuar, por lajmi i princit të sapolindur i qetësoi. Njerëzit dyshonin se po ndodhte diçka tjetër, gjë që çoi në demonstratën anti-italiane në Tiranë të njëjtën ditë. Më 6 prill pati disa demonstrata në qytetet kryesore të Shqipërisë. Po atë pasdite, 100 avionë italianë fluturuan për Tiranën, Durrësin dhe Vlorën, duke lëshuar fletëpalosje që i udhëzonin njerëzit të dorëzonin në pushtimin italian. Njerëzit u zemëruan nga kjo demonstrim i forcës dhe kërkuan nga qeveria për të rezistuar. Turma bërtiste: “Na jepni armë, po shiten, po na tradhëton!”.

Ka mbi 20 vite që është pjesë e medias në Shqipëri e një ndër personazhet publikë më në zë në vend, e megjithatë, për jetën private të Alketa Vejsiut dihet fare pak.Veçanërisht kur vjen puna tek bashkëshorti i saj, biznesmeni Ardian Nelo.

Megjithatë, detaje nga nga historia e tyre, moderatorja e njohur i ka bërë të ditura së fundmi në një intervistë me një revistë iltaliane, pak kohë pas suksesit ët saj në moderimin e festivalit “Sanremo”.

Në intervistë, Vejsiu ka zbuluar se ajo dhe partneri, me të cilin ka 15 vite diferencë, janë njohur kur ajo ishte 20-vjeçe, në një periudhë shumë të rëndësishme për jetën e saj.

“E njoha kur vendosa të blija shtëpi për prindërit. Isha 20 vjeçe. Në atë kohë bëja dy punë që të më dilnin paratë për kredinë. Ai ishte ndërtuesi i pallatit që kisha zgjedhur për ta. Lamë një takim dhe mbaj mend që kur u ulëm, ai hoqi syzet dhe unë pashë ata sytë të kaltër të paparë. Për nëntë muaj, deri në pagesën e këstit të parë nuk ndodhi asgjë. Më pas nisi historia jonë e bukur e dashurisë, historia e jetës sime.”-është shprehur moderatorja.

Gjithashtu, Alketa ka dhënë dhe detaje mbi rolin e saj si nënë e dy fëmijëve, për privatësinë e së cilëve është kujdesur në maksimum.

“Jam një nënë pop, ndonjëherë bëhem fëmija i tretë e shtëpisë. Nicol tashmë është 13 vjeçe dhe më pëlqen që është shoqja ime e ngushtë. Çmendem pas tim biri Lionel që më ngjan shumë. Është shumë i ëmbël, spontan dhe plot energji.”-ka rrëfyer Vejsiu.

Kanë kaluar saktësisht 65 vite nga ai 2 prill 1955, në të cilën 16 federata europiane u takuan në hotel Ambasador të Parisit për të diskutuar në mënyrë jo zyrtare, madje gati sekrete, por të konfirmuar dhe të mësuar zyrtarisht më datë 3 prill 1955, idenë dhe turneun e ri që do të lindte dhe do të ndryshonte masivisht dhe përfundimisht historinë e futbollit.

Dhe nëse sot e kësaj dite flasim për Champions Ligën si turneun ndërkombëtar më të rëndësishëm të klubeve jo vetëm në Europë por edhe në botë, si në nivel skuadrash pjesëmarrëse ashtu sikurse për atë të arkëtimeve të rëndësishme financiare, duhet falënderuar një njeri i vetëm. Ideja gjeniale i përkiste ish-futbollistit Gabriel Hano, në atë periudhë redaktor i prestigjiozes “L’Equipe”.

Hano nuk doli nga hiçi dhe nuk ishte i ri lidhur me idetë revolucionare të sportit më të bukur të botës. Në vitet 30 ishte mes të parëve autorë dhe kontribues të krijimit të Kupës Latine, turne i cili shihte protagonist skuadra nga Italia, Spanja, Franca e Portugalia.

Ndërkohë, vendimi për të zgjeruar horizontet dhe krijimin e një turneu kontinental u studiua dhe u vlerësua mes viteve ’54 e ’55, pasi nuk e kapërdiu aspak përshkrimin si “Kampionë bote” të Uolverhemptonit nga kolegët gazetarë anglezë të “Daily Mail”-it (pas fitores së Uolvesit ndaj mitikëve të Honvedit të udhëhequr në fushë nga Ferenc Pushkash).

Këtij pseudonimi të përdorur, Hano iu përgjigj nëpërmjet kolonave të gazetës ku punonte: “Jo, Uolves nuk është kampion bote” dhe në rreshtat pasues të të njëjtit shkrim hodhi dhe nisi të përshkruajë idenë e një turneu të denjë që mund të justifikonte një tog fjalësh aq të fortë dhe të rëndësishëm sa ai i lëshuar pa shumë përgjegjësi nga ana e “Daily Mail”-it dhe gazetarëve të tyre.

Dhe Hano e kishte shumë seriozisht me fjalët e përdorura në shkrimin e tij kundërsulmues, aq sa më 2 mars 1955, ai vrapoi për të qenë i pranishëm dhe pa frikë në Asamblenë e UEFA-s, duke prezantuar propozimin e tij. Ideja ishte revolucionare për epokën, jo vetëm për spërndarjen gjeografike, por edhe për faturimet ekonomike që priteshin të sillnin që në atë periudhë të drejtat televizive.

Por përgjigja e ardhur nga UEFA dhe FIFA ishte e akullt, negative, pasi dy institucionet më të rëndësishme të futbollit në glob kishin prioritet kombëtaret dhe jo klubet në vitet në fjalë, ndonëse disa drejtues të lartë të UEFA-s mbeten të mahnitur nga ideja e Hanosë.

Mbështetësit më të mëdhenj të Champions-it që të gjithë njohim sot ishin Gustavo Sebes, i ashtuquajtur babai i Hungarisë së Madhe dhe Santiago Bernabeu, presidenti legjendar i Realit të Madridit. Dhe pikërisht influenca e madhe që dy drejtuesit në fjalë kishin në pjesën tjetër të bordeve të UEFA-s dhe FIFA-s çoi kështu në takimin informal, por kokë më kokë të 2 prillit 1955, i cili rezultoi shumë pozitiv, ndërsa lajmi u konfirmua zyrtarisht edhe për sportdashësit ditën pasardhëse, atë të 3 prillit, pikërisht në faqet e “L’Equipe”, ku punonte pikërisht Gabriel Hano, i cili pati edhe ekskluzivitetin e lajmit.

Përfaqësueset e shteteve ishin 16, ku pjesa më e madhe e klubeve, si në rastin e Milanit për Italinë, ishin kampionet në fuqi të ligave të ftuara. Komiteti drejtues shihte si president francezin Ernest Bedrignans, por ishin Bernabeu dhe Sebes, të nominuar si zëvendëspresidentë të këtij komiteti, ata që e thurrën rrjetën e rregullave dhe faturimeve financiare të turneut që do të lindte.

Të gjithë ishin dakord mbi benefitet, sidomos ato ekonomike, përballë të cilave UEFA dhe FIFA nuk mundën të bënin asgjë, por të pranonin entuziazmin e tri drejtuesve të rëndësishëm të komitetit, ndonëse me kushtin e vetëm që ky turne të mbikqyrej nga UEFA dhe mbi të gjitha të mos pengonte kalendarët e kampionateve të ndryshme europiane. Dhe me t’u aprovuar vendimi, u vendos që ky kompeticion i ri të quhej “Kupa e Kampionëve për Klube”, ndonëse në disa vende të ndryshme quhej thjesht “Kupa Europiane”.

Turneu i studiuar nga Hano nuk ndryshoi më emër deri në revolucionin e pësuar në vitin 1992, kur UEFA vendosi që jo vetëm t’i ndryshojë formatin, por edhe emrin duke e quajtur “Champions League”. Kupa e Kampionëve bëri debutimin e saj më 4 shtator 1955, ku ndeshja e parë e vënë në skenë ishte dueli i vajtjes mes Sportingut të Lisbonës dhe Partizanit të Beogradit, në stadiumin “Nacional” të Lisbonës, përpara 30 mijë të pranishmëve, një takim që dhuroi 6 gola, por asnjë fitues në barazimin 3-3.

Milani, që përfaqësonte Italinë në sezonin e parë të Champions-it, kaloi në turin e parë Sarbrukenin dhe në çerekfinale Rapidin e Vjenës, përpara se të dorëzohej përballë Realit të Madridit, në dopio sfidën gjysmëfinale të turneut. Dhe ishin pikërisht madrilenët e Realit ata që e ngritën në qiell trofeun e parë. Madje e dominuan për 5 vite me radhë Champions-in.

Finalja e parë e kompeticionit të ri ishte një oqean me emocione, teksa Reali fillimisht barazonte në 2-2 disavantazhin fillestar 0-2, ndërsa në fund përmbyste nga 2-3 në 4-3 skuadrën fantastike franceze të Stade Reimsit. Një kuriozitet: në mbledhjen e parë të 2 prillit rezultoi e kotë prezenca e Çelsit: Federata angleze kishte snobuar idenë e këtij turneu të ri, por në të njëjtën kohë dha urdhër të prerë se asnjë prej klubeve nën varësinë e saj nuk duhej të merrte pjesë në Champions Ligë.

Gjithsesi, duke parë suksesin ndërkombëtar të kompeticionit më të ri futbollistik, sezonin e ardhshëm ato vendosën që të hapin kufijtë dhe të dërgojnë klubet e tyre, pasi u detyruan që të kërkojnë sigurisht falje publike. Në edicionion e parë për ta, Anglia u përfaqësue nga Mançester Junajtid, ndërkohë që Çelsi, i cili mund të kishte bërë debutimin e tij në këtë turne që në vitin 1955, e shijoi muzikën e Champions-it vetëm 44 vite më vonë, konkretisht në 1999-ën.

Po me Hanonë çu bë? Mendja e artë që bëri të mundur sjelljen në jetë të Ligës së Kampioneve, jo vetëm që nuk reshti me aktivitetin e tij gazetaresk, por pak muaj pas idesë së Champions-it pati një tjetër intuit gjeniale, madhështore dhe pa dyshim historike: ndërsa u transferua në redaksinë e sportives tjetër transalpine, “France Football”, Hano propozoi që edhe ideimin e “Topit të Artë”, çmimit individual shumë të lakmuar në të gjithë botën e futbollit, i cili ka mbetur i tillë edhe në ditët e sotme. Por me Champions-in dhe “Topin e Artë” i përjetshëm do të mbetet gjithmonë emri i gazetarit revolucionar, Gabriel Hanosë!Panorama Sport

Nga Yuval Noah Harari

Stuhia do të kalojë,por zgjedhjet që bëjmë tani mund të ndryshojnë jetën tonë për vite me radhë Njerëzimi është duke u përballur me një krizë globale,dhe vendimet që njerëzit e qeveritë do të marrin në javët në vijim do t’i japin formë botës tonë për vite me radhë.

Ato do t’i japin formë jo vetëm sistemeve shëndetësore por dhe ekonomisë, politikës e kulturës.

Duhet të veprojmë shpejt e me vendosmëri. Duhet të marrim parasysh pasojat afatgjata të veprimeve tona. Duke zgjedhur mes alternativave, ne duhet të pyesim veten jo vetëm si të kalojmë kërcënimin e afërt por dhe se ne çfarë lloj bote do të banojmë kur stuhia të ketë kaluar.

Po, stuhia do të kalojë dhe shumica jonë do të mbijetojë, por do të banojmë një botë tjetër.

Shumë masa afatshkurtra të emergjencës do të bëhen pjesë e jetës së zakonshme. Kjo është natyra e emergjencave, ato përshpejtojnë proceset historike.

Vendimet që në kohë të zakonshme do të kërkonin vite për t’u marrë, jepen në çështje orësh. Teknologji te reja e të paprovuara hyjnë në shërbim, pasi rreziku i mosveprimit është akoma më i madh.

Kombe të tëra po shërbejnë si kavje për eksperimente sociale të shkallës së gjerë. Çfarë ndodh kur të gjithë punojnë nga shtëpia dhe komunikojnë në distancë? Kur shkollat e universitete janë të gjitha online? Në kohëra të zakonshme qeveritë e bizneset nuk do të pranonin eksperimente të tilla, por këto nuk janë kohë normale.

Në kohë krize përballemi me dy zgjedhje të rëndësishme. E para është ajo mes mbikëqyrjes totalitare dhe fuqizimit të qytetarit. Ndërsa e dyta është ajo mes izolimit nacionalist dhe solidaritetit global.

Mbikqyrje nën lëkurë

Për ndalimin e epidemisë popullata të tëra duhet të zbatojnë udhëzime të caktuara. Për të arritur këtë ka dy mënyra. Njëra është që qeveria të monitorojë njerëzit dhe të dënojë ata që shkelin rregullat.

Sot për herë të parë në historinë e njerëzimit teknologjia bën të mundur monitorimin e kujtdo. 50 vjet më parë KGB nuk ndiqte dot 240milionë qytetarë sovjetikë dhe as mund të procesonte informaiconet e mbledhura për ta.

KGB e kryente këtë me agjentë e analistë njerëzorë, ndërsa sot qeveritë mbështeten në sensorët e kudondodhur dhe algoritmet e fuqishme, në vend të spiunëve prej mishi e gjaku.

Në betejën e tyre kundër koronavirusit qeveritë kanë dislokuar mjete të reja mbikëqyrjeje. Kina për shembull monitoron celularët e njerëzve dhe përdor miliona kamera të njohjes së fytyrës, duke i kërkuar njerëzve të masin temperaturën e të raportojnë gjendjen shëndetësore. Kështu ato jo vetëm identifikojnë shpejt mbartësit e dyshuar të koronavirusitpor dhe ata me të cilët kanë qenë në kontakt. Një varg aplikacionesh celulare paralajmëron njerëzit për afërsi të mundshme me pacientë të infektuar.

Fotografia

Imazhet që shoqërojnë këtë artikull janë marrë nga kamera mbi rrugët e zbrazura nëItali, të punuara nga Graziano Panfili, një fotograf italian që po jeton në karantinë.

Kjo teknologji është e përhapur dhe në Azi. Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu kohët e fundit ka autorizuar organet e inteligjencës të krijojnë teknologji në shërbim të luftës kundër koroanvirusit, që në kohë normale do të përdoreshin vetëm kundër terroristëve. Kur komiteti përkatës parlamentar refuzoi autorizimin e masës, Netanyahu e kaloi me “dekret emergjence”.

Dikush mund të thotë se kjo nuk është diçka e re, dhe se është përdorur nga qeveritë e korporatat për gjurmimin apo manipulimin e njerëzve. Por megjithatë nëse nuk jemi të kujdesshëm epidemia mund të shënojë një moment të rëndëishëm përçarjeje, sa i përket mjeteve të mbikqyrjes dhe përdoriit të tyre.

Kjo jo vetëm sepse mund të sjellë normalizimin e përdorimit të kontrolleve masive nëvende që deri taniikshiin refuzuar, por do rë realizonte dhe kalimin dramatik nga mbikqyrja  “sipër lëkurës” në atë “nën lëkurë”.

Nga sot e tutje kur gishti yt prek celularin dhe realizon një klikim,qeveria e di saktësisht se çfarë ke klikuar. Por në kontekstin e koronavirusit, ka një ndryshim fokusi; tashmë qeveria kërkon të dijë temperaturën e gishtit tënd madje dhe presionin e gjakut.

Pudingu i emergjencës

Një nga problemet me të cilat përballemi me mbikëqyrjen është se asnjë prej nesh nuk e di saktësisht sesi mbikëqyremi apo se çfarë do të sjellin vitet e ardhshme në lidhje me këtë.

Teknologjia po zhvillohet me ritme të hatashme. Ndoshta duhet të marrim parasysh se qeveria mund t’i kërkojë çdo qytetari të mbajë një byzylyk biometrik që monitoron temperaturën dhe rrahjet e zemrës 24 orë në ditë. Këto të dhëna më pas grumbullohet dhe analizohen nga algoritmet qeveritare, të cilat do të dinë para nesh nëse jemi të sëmurë apo jo, ku kemi qenë, apo nëse jemi takuar me dikë të dyshimtë. Kështu zinxhiri i infektimeve do të shkurtohet shumë dhe epidemia do të ndalonte brenda disa ditëve.

Por efekti anësor është se kjo do t’i jepte qeverisë legjitimitetin e një sistemi të ri tmerrues mbikëqyrjeje.

Ata do të dinin nëse unë preferoj të klikoj në linkun e Fox News në vend të CNN dhe kështu do të mësonin mbi preferencat e mia politike apo dhe karakterin tim.

Nëse ata masin temperaturën time apo presionin e gjakut teksa unë shikoj një video, ata dinë se çfarë më bën të qeshçfarë më bën të qaj dhe çfarë më nervozon.

Është e rëndësishme të kujtojmë se zemërimi, gëzimi, mërzitja apo dashuria janë fenomene biologjike, njëlloj si temperatura apo kolla. Ato dallohen me të njëjtën teknologji. Nëse korporatat apo qeveritë nisin mbledhjen në masë të këtyre të dhënave biometrike, ata do të na njohin më mirë se ne njohim veten tonë dhe do të parashikojnë ndjenjat tona, do t’i manipulojnë ato dhe do t’ia shesin kujdo që duan. Monitorimi biometrik do ta bënte skandalin e kohëve të fundit të ‘Cambridge Analytica’, të dukej si diçka nga epoka e gurit.

Imagjinoni Korenë e Veriut në vitin 2030, ku çdo qytetari me byrzylyk biometrik i kontrollohen të dhënat gjatë kohës që dëgjon fjalimin e Udhëheqësit të Madh. Nëse ai tregon se je i nervozuar, ti ke marrë fund.

Por sigurisht që mund të argumentohet se ky kontroll po bëhet për kohë emergjence. Historia ka treguar zakonin e keq se masat e përkohshme, gjithmonë kanë tendencë të mbeten në horizont. Vendi im Izraeli për shembull, shpalli emergjencën gjatë konfliktit të 1948 me të cilën justifikoi censurën e shtypit, konfiskimet e tokës madje dhe rregullat për të bërë puding (nuk po bëj shaka). Lufta ka mbaruar por Izraeli nuk ka shpallur kurrë fundin e emergjencës dhe nuk ka anuluar shumë nga masat “e përkohshme” të 1948 (shyqyr u anulua rregulli i pudingutnë 2011).

Edhe kur infeksionet nga koronavirusi të kenë rënë në zero, qeveritë e uritura për të dhëna do të justifikohen se sistemi i vendosur tashmë i kontrollit biometrik do të duhet pasi i tremben një tjetër valë koronavirusi, ndonjë tip i ri Ebola në Afrikën Qendrore, apo kushedi çfarë tjetër.

Beteja e privatësisë po luftohet vitet e fundit dhe kriza e koronavirusit mund të jetë pika e vulosjes. Kjo pasi kur detyrohen të zgjedhin mes privatësisë e shëndetit, populli zakonisht zgjedh të dytën.

Policia e sapunit

Dhe në fakt kjo zgjedhje është rrënja e problemit, për vetë faktin se është një zgjedhje e rreme.

Ne mund të zgjedhin të mbrojmë shëndetin dhe të ndalojmë epideminë e koronavirusit jo duke institucionalizuar regjime mbikëqyrjeje totalitare, por duke i shtuar fuqinë qytetarit.

Kohët e fundit disa nga përpjekjet më të suksesshme të përmbajtjes së koronavirusit janë bërë nga Korea e Jugut, Tajvani e Singapori.

Megjithëse ato kanë përdorur aplikacione gjurmuese, mbështetja kryesore ka qenë te testimet masive dhe bashkëpunimi vullnetar i një publiku të mirë-informuar.

Monitorimi i centralizuar dhe dënimet e ashpra nuk janë mënyra e vetme për të bërë njerëzit të zbatojnë udhëzimet.

Kur njerëzve u tregohen faktet shkencore dhe kur ata kanë besim te autoritetet, ata bëjnë gjënë e duhur, edhe nëse Vëllai i Madh nuk rri duke i vëzhguar prapa krahëve.

Një popullatë e motivuar dhe e mirë-informuar është zakonisht shumë më e fuqishme dhe efektive sesa një tjetër e paditur dhe e nënshtruar nga policia.

Për shembull çështja e larjes së duarve me sapun. Kjo ka qenë një avancim i madh në higjienën njerëzore dhe shpëton miliona jetë çdo vit.

Ne e marrim këtë si të mirëqenë, por vetëm në shekullin e 19-të shkencëtarët kuptuan rëndësinë e larjes së duarve me sapun. Më parë doktorët e infermierët kalonin nga një operacion kirurgjikal në tjetrin pa larë duart. Kështu që sot miliona njerëz e bëjnë këtë veprim pa u detyruar nga “policia e sapunit”, por sepse kuptojnë faktet. Unë i laj duart me sapun sepse di për viruset e bakteriet, e kuptoj se këto organizma të vogla shkaktojnë sëmundje dhe e di se sapuni mund t’i largoja ato.

Por për të arritur në këtë nivel pranimi e bashkëpunimi nevojitet besim.

Gjatë viteve të fundit politikanë të papërgjegjshëm kanë gjymtuar qëllimisht besimin e popullatave te shkenca, te autoritetet publike dhe te media. Madje tani të njëjtët politikanë të papërgjegjshëm tani përpiqen të marrin rrugën e autoritarizmit duke argumentuar se nuk mund të kemi besim te publiku për të bërë gjënë e duhur.

Normalisht një besim që është gërryer prej vitesh mund të rindërtohet brenda natës.

Por këto nuk janë kohë normale dhe në momente krize mendja e njeriut ndryshon shpejt. Mund konfliktohesh ashpër me vëllezërit e motrat e tu ndër vite, por në një moment emergjence ti papritur zbulon një rezervuar besimi e dashamirësie dhe nxiton për të ndihmuar njëri-tjetrin. Në vend të ndërtimit të regjimit të mbikëqyrjes, nuk është tepër vonë për rindërtimin e besimit të popullit te shkenca, media dhe autoritetet publike.

Ne sigurosh që duhet të përdorim teknologjitë e reja, por për forcimin e qytetarit. Unë jam në favor të matjes së temperaturës e presionit tim të gjakut, por jo që këto të dhëna të krijojnë një qeveri të gjithëfuqishme. Të dhënat duhet të më aftësojnë të jem më i informuar për zgjedhjet e mia dhe për t’i kërkuar llogari qeverisë time.

Epidemia e koronavirusit është pra një test madhor qytetarie. Në ditët që do të vijnë secili prej nesh duhet të zgjedhë nëse të besojë të dhënat shkencore apo teoritë e konspiracionit të qeveritarëve që i shërbejnë vetëm vetes. Nëse nuk bëjmë zgjedhjen e duhur do ta gjejmë veten duke nënshkruar për heqjen e lirive tona më të çmuara, me mendimin se është mënyra e vetme për të ruajtur shëndetin tonë.

Nevoja për një plan global

Zgjedhja e dytë e rëndësishme me të cilën përballemi është ajo mes izolimit nacionalist dhe solidaritetit global. Si vetë epidemia dhe kriza globale që ajo sjell mund të zgjidhen vetëm me bashkëpunim global.

Pikësëpari, për mundjen e virusit ne duhet të ndajmë globalisht informacionin tonë. Ky është avantazhi i njerëzve mbi viruset. Një koronavirus në Kina dhe një koronavirus në SHBA nuk mund të këmbejnë ide mes tyre sesi të infektojnë më shumë njerëzit. Por Kina mund të ndihmojë SHBA nga mësimet që ka marrë nga lufta me koronavirusin. Ajo që një doktor italian në Milano zbulon në mëngjes për sëmundjen,mund të shpëtojë jetë në mbrëmje në Teheran. Por për gjëra si këto nevojitet fryma globale e besimit dhe bashkëpunimit.

Vendet duhet të këmbejnë hapur informacionin dhe përulësisht të kërkojnë këshilla duke pasur besim në informacionin që marrin prej të tjerëve.

Ashtu sikur vendet nacionalizojnë industritë në kohë lufte,edhe lufta njerëzore kundër koronavirusit mund të nevojisë “humanizimin” e linjave thelbësore të prodhimit. Një vend i pasur e me pak raste koronavirusi, duhet të dërgojë pajisjet e çmuara te një vend më i varfër me më shumë raste, duke pasur besim se kur dhe nëse do të jetë nevoja, vende të tjera do t’i vijnë në ndihmë.

Përpjekja globale duhet marrë në konsideratë dhe në lidhje me personalin mjekësor. Vende më pak të prekura mund të dërgojnë stafin e tyre mjekësor në rajonet e prekura më rëndë, si për t’i ndihmuar ato në kohë nevoje, ashtu dhe për të fituar eksperiencë të vlefshme. Kjo e fundit sepse zhvendosja e epidemisë mund të bëjë që ajo të vijë në drejtim të kundërt.

Bashkëpunimi global vjen gjithashtu në frontin ekonomik. Duke parë natyrën globale të korporatave të furnizimit, nëse qeveritë mendojnë vetëm për vendet e tyre, rezultati do të jetë vetëm kaos dhe thellim i krizës.

E njëjta gjë vlen për udhëtimin. Pezullimi i udhëtimit ndërkombëtar shkakton vështirësi të mëdha në luftën kundër. Vendet duhet të bashkëpunojnë për të lejuar të paktën udhëtarët thelbësorësi shkencëtarë, doktorë, politikanë e biznesmenë, që janë të kontrolluar dhe nuk përbëjnë rrezik në kalimin e kufijve.

Për fat të keq aktualisht asnjë vend nuk e ka bërë këtë dhe komuniteti ndërkombëtar është kapur nga një paralizë kolektive.

Liderët e G7 u mblodhën kësaj jave në videokonferencë dhe nuk ranë dakord për një plan të tillë.

Në kriza të shkuara si ajo financiare në 2008 dhe pandemia e Ebola në 2014 SHBA mori rolin e liderit, por  administrata aktuale duket se ka hequr dorë nga ky rol. Ajo e ka bërë të qartë se madhështia e Amerikës është shumë më e rëndësishme se e ardhmja e njerëzimit.

Administrata tashme ka braktisur miqtë e saj duke ndaluar udhëtimet me BE, e jo më të konsultohet me të për pandeminë. Ajo skandalizoi Gjermaninë duke i ofruar 1 miliardë një kompanie gjermane për monopolin e vaksinës së re të Covid-19. Edhe nëse ajo ndryshon kurs dhe kërkon të përfshihet në përpjekjet globale, shumë pak do të pranonin një lider që nuk merr përgjegjësi e nuk pranon kurrë gabimet.

Por megjithatë kriza mund të jetë një mundësi, siç është mundësia që njerëzimi të kuptojë rrezikun që sjell mungesa e unitetit.

Njerëzimi duhet të bëjë një zgjedhje. A do të udhëtojnë në dashezën e mungesës së unitetit apo në rrugën e solidaritetit global?

Nëse zgjedhin të parën vetëm do të zgjasim krizën, duke i dhënë një fitore jo vetëm koronavirusit, por të gjithë epidemive e krizave të ardhshme në shekullin e 21-të.

Yuval Noah Harari është autror i ‘Sapiens’, ‘Homo Deus’ dhe ‘21 Leksione për shekullin e 21-të

Nga Zirina Llambro:

Kur e gjitha kjo të ketë mbaruar, ti mund të jesh një njeri krejt tjeter! Por së pari duhet të ndalosh pak! Duhet të ndalosh për të kuptuar se sado filtra të përdorësh në Instagram, askush nuk do të mundet të të shpëtojë nga e kaluara jote.

Ajo është aty, në albume me foto të lara, në foldera laptopi, në vite që kanë ikur, në lot që ke derdhur, dashuri që ke dhënë e të qeshura që ke shkëmbyer, gabime që ke bërë.

Duhet të ndalosh pak për të kuptuar se sado të imponohesh në rrjete sociale, sado ndjekës të kesh në Instagram, ka më shumë se kaq për të jetuar.

Kur e gjitha kjo të ketë mbaruar, mbase vërtet kupton se fasada s’të pi ujë në izolim dhe fytyra e vërtetë e pamaskuar nga make-up  është ajo që do shohësh më shpesh në pasqyrë. Mbase nuk do të të pëlqejë dhe aq, por  do të duhet ta pranosh. Njësoj do jetë edhe për ty që paburrërinë e fsheh me pushtet, para të vëna errët apo njerëz që t’u afruan thjesht për atë që ke, se për atë që je të kishin ndenjur kilometra larg.

Kur e gjitha kjo të ketë mbaruar, ti mbase do kesh më shumë guxim, guxim për të mos u trembur nga mediokriteti, për të mos pranuar propagandën, për të refuzuar kakofoninë që të ushqen me budallallëqe, guxim për të mos e lënë jetën tënde vetëm  në boshllëkun e kafeneve.

Kur e gjitha kjo të ketë mbaruar, ti mbase do marrësh frymë më lehtë! Sepse ndonjë nga librat që ke postuar mundesh ta lexosh vërtet, se për t’u bërë shkrimtar askund nuk mjafton të kesh para për të botuar një libër e se aty jashtë ka njerëz që dinë shumë më shumë sesa ty dhe shesin shumë më pak dëngla. Aty jashtë ka  njerëz që kanë besuar vërtet se  me dije  e jo me “ije” mund të arrish të ecësh përpara.  Aty jashtë ka njerëz të talentuar që kanë vrapuar të sigurojnë të ardhura për familjet e tyre e nuk kanë pasur “luksin” të ndjekin pasionet e tyre.

Kur e gjitha kjo të ketë mbaruar, ti do kuptosh se cilët janë njerëzit që të mungojnë vërtet, cilët s’duhet të ishin fare në jetën tënde, e cilët të kanë mbetur aty  prej vitesh pa të dhënë asgjë, duke të grabitur shumë.

Kur e gjitha kjo të ketë mbaruar, ti do kesh mësuar gjëra që më parë as e mendoje që mund t’i bëje e do t’i provosh vetes që edhe ti mund të kesh një qëllim e një motiv më shumë për të jetuar.

Kur e gjitha kjo të ketë mbaruar, ti mbase do mbetesh po ai që je, por tani ndonëse nuk do, të duhet të ndalosh pak. Duhet të ndalosh pak për të kuptuar se gjithçka ke marrë të mirëqenë brenda sekondës nuk mund ta kesh më, se nuk je i paprekshëm, as i pavdekshëm. Mbase është koha që po të dhurohet për të reflektuar, për t’u pastruar, për të jetuar, jo thjesht mbijetuar! Ndaj qetësohu dhe NDALO!

Freddie Mercury do të mbahet mend për gjurmët e mëdha që la në historinë e muzikës botërore, për vokalin e tij të fuqishëm dhe për energjinë e tij të mrekullueshme që shpaloste në skenë, shkruan KultPlus.

Më poshtë mund të lexoni disa fakte jo shumë të njohura për këngëtarin.

Bohemiian Rapsody- Një histori e shekullit rreth traumave të Freddie-t

Freddie e shkruajti këtë këngë në 1975 dhe në atë kohë “Bohemiian Rapsody” u konsiderua kënga më e gjatë e regjistruar ndonjëherë. Kënga zuri vend në albumin e katërt të grupit, A Night at the Opera. Mediat e huaja shkruanin në atë kohë që kënga në të vërtetë fliste për traumat që këngëtari kishte përjetuar në fëmijëri.

Festat deri në mëngjes me Princeshën Diana

Thuhej se princeshë Diana takohej me Freddien dhe ekipin e tij gjatë kohës kur kishte probleme martesore me princin Charles. Duke parë atë të trishtuar, Freddie i kishte thënë Dianës: “Eja e dashur, dil dhe argëtohu pak”. Pasi ishte e pamundur që Diana të vizitonte klubet e natës, Freddie ishte ai që i kishte sugjeruar që princesha të maskohej si burrë dhe të dilte në klubet për personat gay. Diana e pranoi idenë me entuziazëm, dhe u gëzua veçanërisht me “lirinë” që fitoi ngase mund të argëtohej si çdo person i zakonshëm.

Pse nuk donte të dihej varri i tij?

Në testamentin e tij, Freddie në vullnetin e tij të fundit e detyroi ish-të fejuarën e tij Mary Austin që të kujdesej për hirin dhe kurrë të mos tregonte publikisht atë që kishte bërë me urnë. Në fillim të këtij viti, një pllakë u zbulua në Varrezat e ëest London: “Në kujtim të Farok Balsar. Unë gjithmonë do të jem me ju me dashurinë time. M”. Ende, askush nuk ka konfirmuar zyrtarisht se urna e muzikantit legjendar ndodhet poshtë pllakës.

Freddie nuk ka asnjë përmendore në Londër 

Ndikimi i tij vihet ende në diskutim në publikun britanik. Konservatorët mohojnë rëndësinë e tij, kryesisht për shkak të zgjedhjeve private dhe mënyrës së jetesës. Edhe pse adhuruesit e tij janë përpjekur të ngrenë një monument në Londër për vite me radhë, kjo ende nuk ka ndodhur. Busti i tij përkujtimor ndodhet në Zvicër, në qytetin Montreux, i cili është bërë një vend pelegrinazhi për tifozët e Freddie dhe grupin Queen.

Koncerti për Guinness

Gjysmë viti pas vdekjes së Freddie, grupi organizoi një koncert në stadiumin ëembley të Londrës. Të gjitha të ardhurat shkuan për bamirësi për një organizatë në luftën kundër AIDS, Fondi “Mercury Phoenix”. Koncerti është në Librin e Rekordeve Guinness dhe konsiderohet të jetë koncerti më i madh bamirës rock ndonjëherë.

Ai ishte tejet i turpshëm

Edhe pse ai ishte i njohur për performancën e tij të egër dhe “skandaloze”, shumë njerëz që e njihnin Merkurin personalisht thonë që ai ishte shumë i turpshëm, kjo është një nga arsyet që ai rrallë paraqitej në intervista.

Para se të bëhej yll rocku, punonte në aeroport

Shumë kohë para se të bëhej një nga këngëtarët më ikonikë në historinë e muzikës, Freddie nxirrte jetesën duke punuar në aeroportin Heathroë të Londrës. / KultPlus.com

Dita Ndërkombëtare e Gruas ,festohet më 8 mars të çdo viti. Kjo është një ditë shumë e rëndësishme në të cilën kujtohen arritjet e kushteve sociale, politike dhe ekonomike të grave në botë.

Zyrtarisht Dita Ndërkombëtare e Gruas u vendos në Shtetet e Bashkuara më 28 shkurt të vitit 1909. E vendosi Partia Socialiste amerikane që atë ditë organizoi një manifestim të madh, në të cilin kërkohej e drejta e grave për të votuar. Ky ishte një diskutim i hershëm, si në SHBA (janë të famshëm artikujt e socialistes Corinne Brown), si në Kongresin e VII Ndërkombëtar Socialsit (i mbajtur në Shtutgard në vitin 1907).

Demonstratave që kishin si qëllim votimin, shumë shpejt ju bashkuan edhe pretendime të tjera për të drejtat e grave. Nga nëntori i vitit 1908 deri në shkurt 1909 mijëra punëtore në Nju Jork hynë në grevë për ditë të tëra duke kërkuar rritjen e rrogës dhe përmirësim të kushteve të punës. Në vitin 1910, Kongresi i VIII Ndërkombëtar Socialist propozoi për herë të parë vendosjen e një dite dedikuar grave.  

Më 25 mars të vitit 1911 kupa u mbush: në fabrikën “Triangle” në Nju Jork shpërtheu një zjarr dhe 146 punonjëse (gra të reja emigrante), humbën jetën. Mbase nga kjo ngjarje lindi edhe legjenda e fabrikës “Cotton”, shumë e ngjashme me të. Që nga ky moment manifestimet e grave u shumëfishuan. Në shumë vende, mes të cilëve edhe në Gjermani, Austri dhe Zvicër, lindi dita dedikuar grave.
Data 8 mars u shënua për herë të parë në histori si Festa e Gruas në vitin 1917, kur gratë e Shën Petërburgut dolën në shesh për të kërkuar fundin e luftës, duke i dhënë kështu jetë “Revolucionit rus të shkurtit”. Ishte kjo ngjarje që frymëzoi delegatet e Konferencës së Dytë Ndërkombëtare të Grave Komuniste në Moskë të vendosnin datën 8 mars si, Ditën Ndërkombëtare të Punëtorëve.

Në vendet fqinjë me ne, në Itali, Festa e Gruas u përkujtua në vitin 1922 me të njëjtin kuptim politik dhe social. Gjithashtu në Shqipëri, 8 marsi është festuar herë si Dita e Gruas e herë si festa e Nënës. Më shumë ka qenë kjo e fundit që ka mbizotëruar, ndërsa vitet e fundit, më shumë se një ditë ku gratë duhet të kujtojnë dhe kërkojnë të drejtat e tyre, 8 marsi është shndërruar në një manifestim femëror. Fundja edhe kështu vlen, mjafton që të paktën një ditë në vit gratë të jenë në qendër të vëmendjes dhe të flitet për to.

Përse lule mimoza është
simbol i festës?

Edhe në këtë rast rrëfenjat janë të ndryshme. Por duket se mimoza është përdorur si lulja simbol e Festës së Gruas nga italianët. Në vitin 1946, Unioni i Grave Italiane përgatitej për 8 marsin e pasluftës. Kërkohej një lule që të simbolizonte këtë ditë. Ishin vetë gratë ato që zgjodhen lulet e verdha, të buta dhe gjithë aromë për festën e tyre. Përveç kësaj mimozat çelin pikërisht në periudhën kur 8 marsi festohet dhe nuk janë të kushtueshme

Legjenda të artit e muzikës si John Lennon e Kurt Cobain kanë frymëzuar miliona njerëz me krijimtarinë e tyre por për fat të keq ata dhe shumë talente të tjerë nuk janë më mes nesh.

Nostalgjia për ta dhe zhvillimi i teknologjisë janë kombinuar për të rindërtuar imazhin e tyre, sikur të kishin jetuar, në disa rezultate që megjithse fiktive shuajnë disi mallin e fansave të tyre. Disa nga punimet më të spikatura listohen në galerinë e mëposhtme:

Nga Gëzim Kabashi

Java e parë e marsit 1991 ka hyrë në memorien e shqiptarëve me një fjalë të vetme: Eksodi. Ajo kujtohet si java e largimit masiv të mijra bashkëatdhetarëve, për të cilët askush nuk mbajti statistika. Java e parë e marsit 1991 ka hyrë në memorien e shqiptarëve me një fjalë të vetme: Eksodi. Ajo kujtohet si java e largimit masiv të mijra bashkëatdhetarëve, për të cilët askush nuk mbajti statistika.

Jo vetëm në Durrës, nga ku u nisën dhjetra anije e motopeshkatore, të tejmbushura me qytetarë të të gjitha moshave, por edhe në anën tjetër të Adriatikut janë gjendur të papërgatitur dhe megjithëse kanë kaluar 28 vjet shifrat janë kontradiktore. Mediat italiane shkruajtën në atë kohë se në portet e Barit, Otrantos dhe Brindizit mbërritën brenda pak ditësh mbi 25 mijë shqiptarë.

Në Durrës, e kujtojnë fillimin e marsit sikur të ishte dje. Por më shumë e kujtojnë ata që u larguan në kërkim të një jete më të mirë.

Një prej tyre, Mimi Turra, ka arritur të përkthejë në gjuhën shqipe librin e tij “Il mare di ghiaccio – diario di un esodo”. “Është një libër i shkruar pak ditë pasi mbërritëm në Brindizi –tregon Mimi, ndërsa mediat lokale italiane nënvizojnë se libri “ndihmon për të kuptuar se çfarë do të thotë “ëndrra italiane” për një popull të izoluar me forcë brenda kufijve të tij për disa dhjetëvjeçarë radhazi”.

Një tjetër, Sandër Miraj, dërgon nga SHBA foto të tjera nga eksodi i marsit 1991, “për të mos harruar”.

Tre vjet më parë, në 25-vjetorin e eksodit të marsit Autoriteti Portual Durrës, në bashkëpunim me ATSH-në dhe Bashkinë e Durrësit organizuan ekspozitën fotografike “Porti i Durrësit – 25 vjet pas eksodit 1991”.

Ngjarjet e marsit 1991, njëlloj si ato të korrikut 1990 dhe gushtit 1991 u fokusuan në portin më të madh të vendit, nga ku u nisën dhjetra anije dhe motopeshkatore me qytetarë shqiptarë kryesisht drejt brigjeve italiane.

Ekspozita solli për herë të parë foto të panjohura që fotografët e ATSH-së Gani Xhengo dhe Arben Çela kanë fiksuar në celuloid në mars dhe në gusht të vitit 1991.

Vizitorët e galerisë “Nikolet Vasia” në Durrës përmes fotove bardhezi iu rikthyen emocioneve të një çerek shekulli më parë, kur ndryshonte e ardhmja e vendit.

Eksodi  i madh – Durrës 1991

Një gjë është e sigurtë: përkufizimi “eksod biblik” i shkonte mjaft afër të vërtetës, jo për mijra e mijra qytetarët që u larguan, por për nga motivet që i shtynë ata të lënë pas dheun e tyre, tokën, shtëpinë dhe të afërmit.

 Njerëzit që iu ngjitën anijeve në marsin e vitit 1991 shfrytëzuan shumë pak ditë, ndoshta vetëm 100 orë për të ikur. Ishin orët që i dhanë grushtin e fundit diktaturës. 

Në korrik të vitit 1990 qindra qytetarë që “vranë frikën” dhe kërkuan strehim në ambasadat e vendeve perëndimore ishin përcjellë nga autoritetet policore të kohës me autobuzë nga Tirana drejt portit të Durrësit.

Më pas me tragete në Itali, Francë e Gjermani.

Durrësi gjatë gjithë muajit shkurt 1991 përjetoi disa tentativa të njerëzve për ti hapur dyert e portit, përpjekje që shpesh herë nënshtroheshin vetëm nga zinxhirët e tankeve të diktaturës në rrugë.

Qyteti bregdetar nuk mund ta harrojë javën e parë të marsit të 28 viteve më parë.  Të ardhur nga e gjithë Shqipëria burra e gra të të gjitha moshave guxonin për herë të parë ti drejtoheshin lirisë së ëndërruar.

Pamjet apokaliptike të djemve dhe vajzave që ngjiteshin nga cimat dhe litarët në vaporët e tejmbushur janë në memorien e shqiptarëve edhe pas një çerek shekulli.

E po ashtu në gusht 1991, kur shpresat e mijra shqiptarëve të tjerë që shkuan me anijen “Vlora, u kyçën në stadiumin e Barit.

Eksodi 1991

Në javën e parë të marsit 1991 brenda 30 orësh në portin e Brindizit janë ankoruar 24 mjete lundruese, me një numër të jashtëzakonshëm njerëzish.

6…

Motopeshkatorja    “Panajot Papa”      141 vetë

Anija                     “Alba”                  600 vetë

Motopeshkatorja    “Ibrahim”              273 vetë

Motopeshkatorja    “Fadil Dauti”         35 vetë

7….

Anija                     “Lirija”                  4000 vetë

Anija                     “Kallmi”                1000 vetë

Anija                     “Tirana”                3000 vetë

Anija                     “Apollonia”           300 vetë

Anija                     “Gj. Sokoli”          300 vetë

Motopeshkatorja    “Zagri”                  100 vetë

Motopeshkatorja    “Kepi i Rodonit”   150 vetë

Motopeshkatorja    “Mitat Dauti”         100 vetë

Motopeshkatorja    “26 marsi”             15 vetë

“Inxh. Ilia Plasa”    150 vetë

Anija                     “Legend”              5000 vetë

Anija                     “Sazani”                400 vetë

Anija                     “Butrinti”               500 vetë

 (Të dhënat nga libri-album  “Brindizi, il porto della speranza” , 

Mario Ada Editore 2006) G.M./b.ha./Shqiptarja.com

Anita Pllaha ka afro dhjete vjet që jeton e punon në Amerikë, saktesisht ne New Jersy. E ardhur nga emigrimi në emigrim, Anita, sapo erdhi ne New Jersy, iu përkushtua profesionit dhe, ndaj kualifikimi i saj sot e vendos ne nje pozicion te mire në jetën amerikane. Disa vite ne emigrim ne shteti Helen, i dhanë Anites kulturen e punës në perëndim, po edhe i moren shumë energji, të moshes më të mirë të saj. Ne maj te vitit 2011 deri ne mars te 2013 punoi në profesionin e saj si ekonomiste në një kompani Shqiptare- Amerikane. Ka vetëm pak muaj që ajo krijoi Shoqaten “ GRATE SHQIPTARE NE NEW JERSY”. Fillimisht me një faqe në facebook dhe tani në përpjekjet për regjistrimin shtetror, si një shoqatë non profit organization.

1. A mund të na thuash diçka për veten tënde?

Kam lindur na fshatin Osnat, te krahines së Gorës , rrethi Pogradec, prej një familje shumë patriotike me një nënë zonjë, që ka rritur dhe edukuar katër fëmijë dhe të katër i ka më universitet dhe një baba, që është i nderuar dhe respektuar, jo vetëm në Krahinën e Gorës, por në gjithë qytetin e Pogradecit, Korcës dhe Tiranës me punën që ka bërë dhe me humanizmin që i karakterizon. Prinderit e mi quhen Eqerem e Fatmire Pllaha. Kam mbaruar ekonomikun në Shqipëri, kam punuar si ekonomiste 5 vjet para 90-tes, pastaj për dhjetë vjet kam menaxhuar biznesin e babait, prodhim pijesh akoolike. 10 vjet kam emigruar në shtetin fqinj, Greqi dhe atje krijova familjen, prej të cilës sot kam një vajzë në moshën 16 vjeçe , që është një e re ekselente në shkollë dhe si fëmijë. Pavarësisht se është e lindur dhe rritur në Greqi deri në moshën 6 vjeçare flet e shkruan gjuhën shqipe më mirë se një fëmijë i lindur dhe rritur në atdhe. Në Greqi jetova ditët më të vështira, por edhe më të bukura të jetës time, me njerëzit që më rrethonin dhe, dua ti falenderoj të gjithë ata që më zevendësuan miqësinë, shoqërinë dhe prindërit në emigrim. Në Amerikë erdha në fund të gushtit të vitit 2010, për të jetuar ëndërrën amerikane, të cilën e kanë gjithë shqiptarët. Por, që ta përjetosh emigrimin për herë të dytë, duhet vërtetë të jeshë një njeri shumë i fortë, pasi përplasjet janë për herë e më të vështira. Ka më shumë se një vit e gjysëm që kam filluar në një kompani shqiptaro-amerikane në profesionin tim si ekonomiste, dhe pas probelemev të mia shëndetësore, nga pacientët u dashurova më profesionin më human të shëndetësisë, dhe kjo ishte një nga ëndërrat e fëmijërsië time. Në Amerikë mbarova madicale asistence, për halth singes degree dhe tani po vazhdoj për nursing. Gjatë kohës së studimeve njëkohësisht edhe punoj. Mbarova për Medicale Assignment ne 2014 dhe, pas dy viteve punë ne profesion, vazhdova për Health Science Degre. Tani punoj Medical Assistant në iLearn schol’s, në New Jersy, ku banoj me familjen time.

2. Përshtatja me vendet ku keni emigruar, sidomos në USA, ishte e vështirë?

Duke krahasuar punën që kam bërë në Shqipëri, emigracioni në Greqi me detyroi të marrë fshesën dhe leckën e të punoj pastrim shtëpiash për dhjetë vjet. I kujtoj me mall familjet që më mbajtën e punësuan për gjithë ato vite.

Jeta ime në Amerikë filloi me traumën e dytë të emigracionit, sepse ndryshe është të kërkosh jetesë në Amerikë nga Evropa dhe, ndryshe është ta realizosh atë duke e prekur vëtë Ameriken. Falë Zotit dhe vëllait tim Arian Pllaha, e familjes së tij, shoqërisë dhe miqësisë që më përkrahen që në momentin e mbërritjes në Amerikë, dhe me këtë rast dua ti falenderoj publikisht ata që më priten dhe ndihmuan në emigracionin tim të dytë.

3. Çfarë u nxiti të merreni me aksionet humanitare që keni projektuar?

Siç e thashë dhe më lart, unë vija nga një familje, që në zonën e Gorës njihet nga të gjithë fshatarët dhe zona për rreth për humanizëm dhe patriotizëm dhe, primdërit e mi që i njoh si njerëzit më human, që mund të ketë njerëzimi. Siç themi ne nga anët tona: “ Dardha bie nën dardhë” nuk kishte si të ndodhte ndryshe dhe unë po e transmetoj që tani tek vajza ime, për të vazhduar brez pas brezi kjo traditë.

4. Cili ishte fillimi i këti aktiviteti?

Në qershor të viti të kaluar, dmth 2019-tës, babia im u diagnostifikua me sëmundjen e shekullit cancer në stomak, ku po mjekohet në Amerikë, duke qënë permanent resident. Në këtë moment i bëra pyetjen vetes: Ne i kemi mundësitë për tu kujdesur për prindërit, falë zotit dhe jetësës në Amerikë, për njerëzit që nuk e kanë këtë mundësi. A duhet për këta një dorë dhe kjo dorë a mund të bëjë dicka për ta? Po, – i thashë vetes, sepse femra është gjithësia e mundësive të mundëshme dhe femrat duhet bashkuar që, veç kujdesjes për familjet e tyre, është edhe një familje tjetër më e madhe, që kërkon përkujdesjen tonë. Dhe, ne mund ta bëjmë. Është i vetmi komunitet në New Jersy dhe rrethinat, që nuk ka një organizatë humanitare për moshat e sëmura dhe moshate treta, që kanë ardhur me bashkime familjare. Duke marrë shkas nga thenia e Nanë Terezës; “ Mos prisni  kryetarët, bëjëni gjërat vet me njëri-tjetrin”. Nga ky moment, ne tetor të vitit të kaluar organizova një darkë, ku kisha të ftuara nënat, gratë dhe vajzat shqiptare. Kisha disa prej zonjave, që u kishin mbijetuar sëmundjeve të shekullit. Nga kjo darkë nxorëm mësime se sa e fortë është gruaja, për të përballuar  sëmundje të tilla.

E filluam me synimin për të ndihmuar moshën e tretë dhe sidomos gratë, por duke ecur të lindin ide të reja dhe, kështuqë e shtrimë edhe te burrat e kësaj moshe, të cilët kanë nevojë të dalin së bashku, të njihen, e të ndihmohen , gjithësesi me mundësitë e tyre. Të bëhën aktivitet për ta dhe me ta. Organizuam dhe kemi në projekt të bëjmë më shumë për ti levizur e shetitur , jo vetëm në parqet lokale, por edhe në vende historike. Shtetijet e organizuara, sikur ua zgjasin jetën dhe, ne kemi nevoje për ta.

5. Kujt dhe si do ti drejtoheni për ta bërë realitet këtë nismë?

E kemi filluar me njëra tjetrën, me disa shoqe të një lidhje zingjirë dhe , gradualisht do kërkojmë ndihmë te bizneset, si fillim te biznesmenet femra dhe, më vonë, edhe tek bisnemenët e gjinisë tjetër. Kjo, nuk do të ndodh vetëm tek bisneset shqiptare, por edhe ato amerikane dhe kombeve të tjera, qe kanë aktivitetin e tyre, jo vetëm në New Jers, pasi kur të regjistrohemi dhe të kemi numërr llogarinë tonë, do të kenë mundësinë të ndihmojnë nga çdo vend i botës. Mjafton të kenë deshiren dhe mundësinë.

6. Ka ndonjë që mund ta përmendeni në këtë bisedë për ndihmen, ose asistencen që u ka ofruar?

Në takimin që bëmë në Tetor 2019, pothuajse të gjitha pjesëmarëset bënë donacione, sipas mundësive që kishin dhe, njëkohësisht premtuan që në të ardhmen do kenë mundësi të tjera për të ndihmuar aksionin tonë. Do të veçoja zonjën Arjana Gaba e cila dhuroj 20 libra të saj që u shiten në moment për llogari të kësaj organizate dhe zonjat: Anita Oparaku, Klodiana Jata, katër vajzat e Luljeta Manellarit, Greda  Sharra, Rudina Rofi e shumë të tjera që për momentin nuk po i kujtoj.  Veç kësaj kemi organizuar një takim me prindër për një kafe, të cilen e titulluam “Kafe me bijat”. Nga fondet e mbledhura në takimin e tetorit, kemi bërë disa dhurata për  njerëzit e semurë dhe, këto dhurata ja’u çuam për Krishtshtlindjet dhe Vitin e Ri 2020.

7. Po qendrat fetare dhe shoqatat shqiptare sa mund te ndihmojne ?

Ende nuk i kemi plotësuar anën formative për t’u kërkuar qendrave fetare dhe shoqatave, sepse ne jemi në hapat e parë të kësaj nisme, e cila ka vetëm pak muaj që ka filluar. Në projektet tona do të jetë puna e parë që do bëjmë pas manifestimeve  për 7 e 8 marsin. Kemi kontaktuar kryetarin e Bashkisë së Garfield – New Jersit, Richard Rigoglioso, i cili na ka përgëzuar për nismen dhe ofron ndihmën e tij të pakursyer.

8. A keni pasur lidhje me mediat në këto komunitete ?

Jo, ende! Kontaktin e parë me mediat e kemi pasë me Revisten “Kuvendi” në Detroit, të cilen duam ta falenderojmë për gatishmërinë e saj në ndihmen tonë. Kemi vetëm faqen tonë në socialmedia “ Gratë shqiptare në New Jersy”

9. Cila është thirrja juaj?

Me deshirën time të madhe, duke parë prindërit tanë që vijnë në Amerikë dhe rrinë mbyllur gjithë periudhën e ftohtë të dimrit, me disa të njohura të mia po mendojmë t’u krijojmë kushte, që, të paktën, njëherë në javë të dalim për një kafe të gjithë së bashku, pse jo dhe ndonjë drekë, pse jo dhe ndonjë vizitë në ndonjë aktivitet, pse jo dhe ndonjë shetitje të organizuar etj etj që ua lehtëson jetën e vështirë të emigrimit.

Me këtë rast, do t’u beja thirrje të gjithë bisnesmenëve shqiptarë e të huaj dhe, çdo njërit përsonalisht, që me mundësitë e tyre, sadopak, ta ndihmojnë  nismen tonë, duke vënë në themel të veprimtarisë tonë dhe të gjithë atyre që humanizmin e kanë në gjak, humanizmin dhe anën njerëzore të çdo njeriu të kufizuar nga mosha, ose sëmundjet e tyre. Edhe pse jo, të kemi një  përkujdesje të vazhdueshme  për prindërit tanë. Ata nuk meritojnë të ndjehen vetëm!

Nga sot do hap found raiser në emër të shoqatës sime, dhe u ftoj të gjithëve të jepni kontributin tuaj për ti dhënë jetë kësaj ëndrre/korcablog.

28 Shkurt 2020

 

Delegacioni i BE-së në Tirana ka publikuar në faqen zyrtare një video të dy motrave shqiptare Detina dhe Argita Zalli nga Patosi i Fierit, që sot janë shkencëtare në SHBA. “Ato janë gra, motra binjake, shkencëtare: “Të gjithë kemi një zemër, të gjithë duam të bëhemi më të mirë, të bëjmë më mirë për shoqërinë dhe për veten tonë.” Detina dhe Argita Zalli janë nga Shqipëria dhe po bëjnë ndryshimin” shkruan faqja e delegacionit të BE-së. Por çfarë thonë dy binjaket shqiptare në video?

Detina: Ne jemi të dyja shkencëtare. Erdhëm në Britani nga Shqipëria. Shkenca ishte shpëtimi ynë, na hapi horizontet drejt diçkaje më të madhe. Kur erdhëm këtu e nisëm nga zero por falë Zotit ishim dy dhe kjo ishte forca jonë.

Argita: Ne ishim studente të mira dhe u vlerësuam nga mësuesit tanë anglezë të cilët na dhanë krahë për të fluturuar. Pas Britanisë, u zhvendosa në SHBA ku u pranova në Universitetin e Harvardit. Isha një nga shkencëtaret më të reja dhe prej andej lindi ideja e themelimit të ‘Në flasim shkencë’ për të zhvilluar shkencën dhe mjekësinë jo vetëm në Britani dhe SHBA por edhe në komunitetete të tjera, përfshirë Shqipërinë. Ne mblodhëm studentë nga e gjithë bota. Hapi i radhës është të zhvendosem në Oxford ku unë do mësoj doktorët dhe klinicistët më shumë rreth kancerit, për të gjetur një ilaç më të mirë dhe për ndihmuar të gjithë ata që vuajnë nga kjo sëmundje.

Detina: Kemi mbajtur konferencë në Shqipëri ku kemi prezantuar kërkimet që kemi bërë në shkencë dhe ky është kontributi jonë, të bëjmë shqiptarët të ndihen më shumë pjesë e komunitetit të shkencëtarëve. Gjithashtu shqiptarët të ndihen më shumë europianë. Shqipëria ka përparuar, është bërë progres i mirë dhe po lëviz në drejtimin e duhur.

Argita: Ne të gjithë kemi një zemër, një shpirt, duam të bëhemi më të mirë për veten, për shoqërinë.

                                                                 ***

Historia e dy motrave binjake nga Patosi-Fier, është sa e veçantë aq dhe me të papritura. Janë fëmijë të prindërve emigrantë që ia nisën aventurës drejt shtetit britanik me para të marra borxh dhe në një rrugë me shumë të papritura.Iu premtua rrugëtimi me avion, por përfunduan si thasë sipër një mauneje.

Ishte vitit 1999. Qëndrimi në Fier ishte bërë i pamundur. Prindërit vendosën që të emigronin. Po ku? Asaj kohe flitej shumë për Anglinë e cila krahas Amerikës ishte një nga mbështetëset potenciale të luftës në Kosovë. Vetë kryeministri Tony Blair qe shprehur se “ duhet të korrigjojmë historinë në marrdhëniet e Evropës me kombin shqiptar.”

… Dhe familja Zalli vendosi që të nisej drejt Anglisë. Grupet e “bizneshit” të trafikut kishin krijuar zinxhirin e zgjatur që niste nga Shqipëria dhe kalonte nëpër shtete të Evropës, e zgjatej deri në Anglinë e largët. Duheshin para. Shumicën e shumës familja Zalli u detyrua që t’a merrte borxh. U premtuan për të shkuar në Londër shumë shpejt me aeroplan, por pastaj përfunduan sipër një mauneje, ilegalisht.Pas një udhëtimi raskapitës prej 8 ditësh e tetë netësh arritën.

-Kur e kujtoj atë udhëtim, më dridhet trupi, shprehet Detina në një rrëfim për gazetën Dielli.
Ajo dhe motra binajke, Argita, ishin fëmijë 11 vjeçarë dhe rrugëtimi i vështirë në një makinë të mbuluar ku të zihej fryma ishte një aventurë e dhimbshme, por kishte dhe më keq. Qindra e mijëra familje kishin udhëtuar në kushte më më vështira, madje jo pak patën humbur dhe jetën.

MIKPRITJA ANGLEZE DHE VËSHTIRËSITË E SHKOLLIMIT

Familja Zalli sapo mbërriti në qytetin –port Folkestone në Jug të Anglisë, u dërgua në stacionin e policisë, ku u përballën me pyetjet e oficerit të emigracionit.Pas intervistës, me plot pyetje pse dhe nga kishin ardhë, pas plotësimit të formularëve, familja u pajis me një lejqëndrimi njëmujor. I vendosën në një hotel refugjatësh. Një ditë më pas familja u paraqit në zyrat e “Social Services”, ku u regjistruan të katër pjestarët dhe u akorduan një asistencë prej rreth $170 në javë. Me këtë shumë duhej të ushqehej familja me katër persona. Detina kujton se populli anglez ishte mikpritës ,qytetarë të sjellshëm, veçanërisht moshat e rritura.

Për çdo pyetje të jepnin përgjigje, madje dhe të shoqëronin për të zgjidhë hallet.Natyrisht që kishte dhe nga ata që mjaftoheshin me një “I’m sorry”! Qëndrimin gjashtë mujor në hotelin ku i vendosën, Detina e kujton si një kohë mjegulle.Në kujtesën e saj kanë mbetur banorët e atij hoteli, disa familje shqiptare, por dhe shumë rome të Sllovakisë dhe Rumanisë, që pinin alkohool çdo mbrëmje dhe kacafyteshin me njëri-tjetrin. Por të nesërmen, sikur s’kishte ndodhë asgjë, i shihje prapë bashkë.

Prindërit, si shumica e shqiptarëve të rritur, fillimisht provonin vështirësi të shumta, sidomos për shkak të mosdijes së gjuhës angleze. Ata kishin nevojë që t’i shoqëroje kur duhej të shkonin nëpër zyra apo për vizita mjeksore. Detina dhe Argita e bënin me dëshirë rolin e përkthyeseve, jo vetëm për prindërit e tyre, por për shumë familje shqiptare.

Detina dhe Argita e kishin mendjen tek shkolla. U interesuan që në fillim, por punonjësja sociale u tha se duhej të prisnin një vit sepse regjistrimet për atë vit shkollor ishin krye. Motrat binajke u mërzitën shumë. Jo më pak dhe prindërit, që të gjithë këtë aventurë plot sakrifica e kishin ndërmarrë për ato.

-Nuk e imagjinoja dot veten një vit pa shkollë, thotë Detina, tek e kujton atë fillim të vështirë.
Shqetësimin e vajzave e vuri re pronari i Hotelit, një spanjoll i moshës së mesme, me të cilin vajzat komunikonin italisht. Me rekomandimin e tij u paraqitën pas javës së parë në një shkollë publike. Shkolla i testoi për njohuritë në gjuhën angleze, matematikë, biologji dhe fizikë. Kur e kaluan me sukses testin, gëzimi ishte i jashtzakonshëm. Do të shkonin në shkollë!

Në tetor nisën shkollën. Që në fillim shkëlqyen të dy motrat, por jo gjithçka shkoi si në vaj.
Ka pasur momente, kujton Detina, kur të dyja motrat, kanë qenë në prag të ‘dorëzimit”, lënies së shkollës. Arsyeja ishte se që në fillim u përballën me racizmin e bashkëmoshatarëve anglezë. Ata bëheshin grupe-grupe dhe përpiqeshin t’i vinin në lojë duke u thërritur në kor” sllovake”, rome…apo epitete të tjera.I shikonin motrat me uniformën e shkollës, ashtu siç e kishin blerë në dyqan, të gatshme, ndërsa ata i kishin të qepura sipas trupit, dhe sërish i vinin në lojë. Kur ishin në radhë për të marrë drekën në shkollë, u dilnin përpara duke e shkelur radhën dhe i linin të fundit, dhe askush nuk i ndëshkonte. U thonin fjalë të pista dhe shpesh herë i qëllonin me letra të bëra top ose sende të tjera. Jo rrallë i fyenin. Po ç’të bënin? Kujt t’i ankoheshin? Nëse do të ankoheshin sulmet do të ishin më të egra.Gjithçka ishte stresuese.

-Nuk e mohoj, rrëfehet Detina, bashkë me motrën, kemi qarë nga ky llojë racizmi.I fshinim lotët për t’mos u dorëzuar para tyre, ndërkohë që nuk guxonim t’u tregonim prindërve, për të mos ua shtuar hallet se boll i kishin të tyret.
Nuk u tërhoqën nga shkolla, përkundrazi, morën një vendim, t’ua thyenin hundët racistëve duke shkëlqyer në mësime.

Mësuesit ishin ndryshe. I respektonin për rezultatet e larta. Drejtori i Shkollës i merrte si shembull para të gjithë shkollës, duke i përgëzuar publikisht. Kjo ua mbante ngrohtë shpirtin. Pas mbarimit të shkollës publike, duke qenë se kishin siguruar rezultate shumë të larta, i dhanë të drejtë vetes që të konkuronin në një nga shkollat më të mirat në Angli, në “Grammar School”. Konkuruan dhe u përzgjodhën si fituese. Shkuarja në këtë shkollë, që dallohej për kulturë, nivel, përkushtim, rregull, disiplinë, mësimdhënie, shërbeu si një portë e sigurtë për të ardhmen. Gjithçka ishte si nata me ditën krahasuar me shkollën e mëparshme publike.

SHKËLQIMI NË UNIVERSITET

Studimet në “Grammar School” përfunduan sërish shkëlqyshëm. Pas tyre duhej zgjedhur universiteti. Mirëpo kishte edhe një pengesë të madhe për dy motrat binjake, të cilat po prisnin me ankth. Pengesa ishte se për të studiuar në Universitet duhej lejeqëndrimi. Familja ende nuk e kishte marrë statusin e qëndrimit. Kishte mbërritur muaji shtator dhe vajzat ende nuk ishin të qeta se leja s’kishte mbërritur dhe në ato kushte nuk mund të aplikonin për në Universitet. Ç’të bënin? Kur kishte mbetur edhe  minimumi i kohës për të aplikuar,i plotësuan formularët e aplikimit për në Universitetin Sussex të Brighton-it dhe përgjigja u erdhi pozitive.

I kishin pranuar. Filluan studimet, por ato ende rrinin si mbi gjemba, nuk kishin dorëzuar statusin e qëndrimit. Pas dy javësh u kërkuan dokumentet për lejqëndrimin për të jetuar në Angli, ose për ndryshe duhejt ë paguanin 10, 500 Paund në vit secila. Ku t’i gjente familja Zalli 21. 000 Paund për të dy vajzat? Sërish fati nuk i la në baltë. Një amnisti e Qeverisë angleze për të gjithë familjarët që kishin fëmijë deri në 18 vjeç erdhin pikërisht në atë kohë.

Por do të duhej kohë që të tërhiqej nga zyrat e emigracionit dokumenti zyrtar. Por sërish fati nuk i la në baltë: U gjet një punonjëse zemërmirë e Social Services që me shumë vështirësi arriti ta merrte me shkrim konfirmimin në Home Offices se familja Zalli e kishte fituar lejën e qëndrimit. Dokumenti iu dorëzua autoriteteve të Universitetit. U kalua dhe një situatë tjetër tejet e vështirë. Të tjerat vareshin nga ato vetë. Universitetin Sussex e përfunduan me rezultate të shkëlqyera duke i lënë hapur derën për doktoraturë.

NGA STETOSKOPI I FËMIJËRISË TEK MJEKËSIA MOLEKULARE

Detinën, fillimisht e tërhiqte një ëndërr-lodër e fëmijërisë. Të dyja motrat në fëmijëri ëndrronin të bëheshin mjeke. Madje prindërit u kishin blerë edhe stetoskopë-lodra dhe ato “seriozisht” vizitonin moshatarët në lagje. Kjo ëndërr e kahershme i shoqëroi edhe kur zgjodhën lëndët që do të studionin në ”Grammar School”. Zgjodhën lëndët mjeksore. Pra ato të dyja e ushqyen ëndrrën e fëmijërisë. Detina më thotë se ia kishtë vënë syrin Mjekësisë Molekulare, që ishte një degë e mjekësisë ku merreshin njohuri bazë për të, që jepte mundësi, natyrisht pasi ta mbaroje atë, të bëje zgjedhje të tjera.

Opsionet ishin të ndryshme; mund të vazhdoje për mjeke, mund të vazhdoje të studioje sëmundjet e ndryshme, apo mund të merreshe me kërkime shkencore. Kjo ishte arsyeja që Detina shkoi tek Mjeksia Molekulare. Detina më tregon se rezulatet e larta që patën arritë në Universitetin e Sussex u kishin dhënë privilegjin dy motrave që të zgjidhnin. Mirëpo të dyja binjaket ishin në dilemë për zgjedhjen. Deri aty kishin ardhë bashkë.

E patën shumë të vështirë që të vendosnin. Pyetën shumë nga profesorët e fushave mjekësore , u takuan dhe diskutuan me mjekë. Përfundimisht të dyja vendosën që t’i përkushtoheshin doktoraturës, por me objekte te ndryshme. Në rrëfimin e saj Detina ndalet në aspektin njerëzor, që i ndihmoi dy motrat për të marrë vendimin:- Duke qenë karaktere shumë sensibël karshi vuajtjeve njerëzore, përballjen me sëmundjet, morëm vendimin që të jepnim kontributin tonë modest për lehtësimin e vuajtjeve njerëzore dhe shërimin e tyre.

Detina vendosi që të vazhdonte doktoraturën me objekt zbulimin e të rejave shkencore në lidhje me kancerin, si gangrena e shoqërisë së sotme njerëzore. E motra, Argita, zgjodhi si degë Imunologjinë(sëmundjet infektive). Me këtë objekt e nisi Argita doktoraturën dhe e përfundoi me sukses ne universitetin e Birmingham. Sot ajo ndodhet në Londër, ku po vazhdon post-doktoraturën- kërkime shkencore në fushën e Imunologjisë në një nga Universitetet prestigjioze angleze, në University College London(UCL).Post-doktoratura e saj është fokusuar në fushën e Imunologjisë, e cila është përgjegjëse për sëmundjet infektuese, si dhe për sëmundjet e rënda, si kanceri apo sëmundjet kardio-vaskulare.Ajo po punon me një shkencëtar  shumë të njohur anglez dhe po bashkëpunon me Harvard University.

DETINA SI ASISTENTE E NJË PREJ SHKENCËTARËVE MË TË NJOHUR ANGLEZË

Pasi vendosi për objektin e doktoraturës, Detina kërkoi se cili prej Universiteteve do t’ia mundësonte doktoraturën. Konkuroi dhe e fitoi vendin në një universitet me emër në Angli, në Universitetin Leicester. Ajo punoi aty me një nga shkencëtarët shumë të njohur anglezë Proffesor Fry. E fitoi këtë mundësi pas një konkurimi të fortë. Ajo u përzgjodh për të studiuar rreth një proteine që quhet ”Nek8”, mutacionet e së cilës siç janë bërë të ditura, shkaktojnë  “breast cancer” si dhe “Polycystic kidney disease”, një sëmundje e veshkave e karakterizuar nga veshkat e zgjeruara, që të çojnë në dështimin e veshkave.

Projekti i Detinës konsistonte në të gjeturit se si kjo proteinë funksiononte në lidhje me proteinat e tjera, të gjente shtigjet molekulare dhe mënyrat për të ndaluar moskomunikimin e kësaj proteine me proteinat e tjera. Iu fut me pasion punës shkencore dhe e përfundoi suksesshëm një vit më shpejt se kolegët e saj. Në një nga gazetat shkencore të njohura angleze ajo publikoi një gjetje të rëndësishme shkencore.

Pyetjes se çfarë mendon Detina për përballjen e njerëzimit me sëmundjen e kancerit, ajo i dha këtë përgjigje: është sëmundja e rrezikshme që shqetëson shkencën dhe njerëzimin. Natyrisht se me punën e madhe të shkencëtarëvë, janë bërë shumë përparime në zbulimin e medikamenteve që e luftojnë dhe në shumë raste e shërojnë këtë sëmundje. Ka akoma shumë për të bërë. Mund të them që zbulimi më i fundit është bërë me një dietë…

Ka edhe shumë zbulime të tjera por është e vështirë ti shpjegosh për tu kuptuar nga njerëzit e thjeshtë në një shkrim si ky. Një ndër më të fundit është zbulimi i një diete e cila quhet: “Ketone diet” që konsiston në eliminimin e glukozave të tepërta në trup, pasi  është një ndër faktorët që bënë të zhvillohet kanceri. Dita kur kanceri do të shërohet plotësisht nuk është e largët. Rëndësi të madhe ka gjithashtu edhe bashkëpunimi i njerëzëve me mjekësinë për tu kontrolluar dhe kapur në kohë kjo sëmundje që do të thotë shërim i padiskutueshëm edhe i shpejtë.

PËRZGJEDHJA NGA UNIVERSITETI I HARVARDIT

Si shkuat në Harvard, e pyes. Detina më spjegon se aplikimi për në Universitetin e Harvardit nisi si një lojë: Hajt, po e provoj! Ishte më shumë një sfidë ndaj vetes. Thjeshtë, thotë ajo, doja të dija limitet e mia.U shkrova atyre të Universitetit dhe u dërgova CV- në time. Kush nuk do ta kishte ëndërr që të shkonte në një nga universitet më të mira në Botë? Për fat, CV-ja ime tërhoqi vëmendjen e profesorit Roland Baron, një nga shkencëtarët më të mirë në Botë. Ai më kërkoi një intervistë paraprake me Skype. Intervista zgjati një orë.

Profesori ia bëri të qartë se gara ishte e fortë dhe numri i konkuruesve nga e gjithë bota. Detina ishte konkuruesi i parë i përzgjedhur për intervistë. Intervista shkoi shkëlqyeshëm. Më pas Profesor Baron e ftoi në Boston, ku ajo do të prezantonte punën e saj shkencore, që e kishte kryer më parë në laboratorin e parë. Përveç kësaj, qëllimi i udhëtimit drejt Bostonti, kishte dhe një arsye të dytë, shkencëtarja e re do të intervistohej nga një komision prej 8 shkencëtarësh të tjerë.

Gjithçka shkoi mirë. Me qetësi prezantoi punën shkencore dhe vëzhgonte reagimin e tetëshes së shkencëtarëve.
 -E mbaj mend mirë, rrëfen tani Detina- sapo mbarova së prezantuari punën shkencore, profesori Baron po i shikonte shkencëtarët e tjerë me një buzëqeshje domethënëse. Në logjikën e Detinës, ajo buzëqeshje ishte marrë si shenjë e fitores: -Shikoni sa mirë që e prezantoi?!. Pas një ditë të lodhshme intervistash, profesori e fton në zyrë dhe i thotë: “Puna është jotja. Dua që ta bësh postdoktoraturën në laboratorin tim!”.
Vajza mbeti paksa e çuditur me këtë përgjigje pasi nuk e kishte pritur se beteja do të fitohej kaq shpejt.Sipas procedurës përgjigjet ktheheshin pas një jave.

Gëzimi ishte përtej caqeve. E kishin fituar sfidën me veten, por jo gjithaçka kishte mbaruar. Detina nuk e dha atë ditë “Po-në’ e saj. Kishte dhe një pengesë. Familja jetonte në Angli dhe duke qenë shumë e lidhur edhe me motrën binjake Argitën, e pat të vështirë të vendoste. Profesori i tha se kishte një javë kohë për të pranuar ose jo ofertën. Foli me familjen,veçanërisht me Argitën. Ata e nxitën që të niste menjëherë. Dhe ashtu bëri.

Në shtator shkencëtarja e re do të nisë të provojë edhe një fushë të re, atë të pedagoges. I pëlqen mësimdhënia. Ajo do t’u japë studentëve të mjekësisë lëndën “Facial Anatomy Development and Genetics”. Më pas Detina zbulon edhe një pasion tjetër të saj, atë të marrjes me politikë:- Mbase do të duket paradoksale, por një tjetër fushë që më pëlqen është edhe politika…Të shohim si do të rrjedhin ngjaret, rrëfehet shkencëtarja 26 vjeçare.

Ka dhe një pasion tjetër Detina, që është i përbashkët për të dy motrat binjake; Letërsia. Me bashkautorësi dy motrat botuan librin”True Love”, “Dashuri e vërtetë”. Shkas ishte historia e një vajze, që ato e njihnin, të cilën e patën rrëmbyer për ta detyruar që të ushtrontë profesionin e “prositutës” në Itali. Në të vërtetë libri nuk përqëndrohet vetëm në historinë e asaj vajze fatkeqe. Romani i parë i nxiti motrat që të shkruanin romanin e dytë ”Good Morning Hope”,”Mirëmëngjes Shpresë”! Së fundi i kërkova Detinës një mesazh për të rinjët në marrdhënie me shkencën.

Përgjigja e Detinës: Të merresh me shkencë  është  bukur,eksituese,  dhe mbi të gjitha intelektualisht sfiduese. Shumë njerëz mund të mendojnë që sëmundjet më sfiduese të njerëzimit nuk mund të shërohen edhe ka shumë prej të cilëve i shmangen një karriere në shkencë.

Eksperienca ime sado e vogël ka treguar që nëse një shkencëtar është shumë i pasionuar rreth shkencës, ka një ide të mirë edhe e ndjek atë ide, duke besuar në të, duke punuar me atë, duke ju përkushtuar asaj maksimalisht, ai mund të bëjë një ndryshim të madh. Ky është mesazhi që dua t’u jap studentëve të rinj kudo në botë. Mendoj që kjo është e vërtetë për çdo fushë. Jo vetëm për shkencën. Nëqoftëse doni të bëni një diferencë, një ndryshim, duhet të keni pasionin. Pasioni, përkushtimi, dhe puna, besoj janë tre armë që sfidojnë gjithçka dhe bëjnë që “e pamunduara” të mos egzistojë…

Nga Albert Vataj

Ai lindi për të mbetur në memorien e muzikdashëve dhe jo vetëm, një legjendë. Një ikonë e muzikës, aktrimit dhe e modës. Një kumt i hireve dhe sharmit mashkullor, cilësi që vetëm e yshti për më lart yllin e tij. Elvis Presley kumtoi shëmbëllimin e një gjenerate. Krejtçka sendërton kreshtën e tij artistike është ngulm i një personaliteti, i forcës shpërthyese të energjive krijuese të një individi dhe njherash të një brezi, të cili ai i përkiste. Bota e viteve 60-70 do ta kurorëzonte atë mbret dhe idhull. Me të hedh hapin e parë një botëkuptim i ndryshtë për artin. Etja për të bukurën në një botë aspak të qetë, do të mbijetonte duke hedhur kësisoj ato themele mbi të cilat u hodhën muret e bedenave që lartojnë të tashmen e botës së muzikës.

Elvis Presley lindi më 8 janar 1935 në Tupelo, Misisipi, SHBA. Vëllai i tij binjak, vdiq gjatë lindjes, duke e lënë Elvisin fëmijë të vetëm. Në vitin 1954, Elvis, 19 vjeç, filloi karrierën si këngëtar. Në fund të vitit 1955, ai ishte bërë i famshëm në mbarë botën. Elvis luajti në 33 filma të suksesshëm. Globalisht, ai ka shitur mbi një miliardë disqe muzikore, më shumë se çdo artist tjetër. Elvis Presley vdiq në shtëpinë e tij në Graceland, Memphis, më 16 gusht 1977.

Elvis Presley

Elvis Presley u më 8 Janar 1935 në ora 4:35 në mëngjes, Elvis Presley ishte një aktor dhe këngëtar amerikan me famë botërore. Ai konsiderohet si një ndër figurat kulturore më të shquara të shekullit të 20, dhe njihet edhe si “Mbreti I Rock and Roll-it” apo thjesht “Mbreti”.

Biografia

Presley kishte lindur në Tupelo, Mississippi, si një binjak-pa binjak, dhe kur ishte 13 vjeçar, ai dhe familja e tij u vendosën në Memphis, Tennessee. Karriera e tij muzikore filloi dikur më 1954, kur regjistroi një këngë me producentin Sam Philips nga Sun Records. Në bashkëpunim me kitaristin Scotty Moore dhe basistin Bill Black, Presley ishte ndër themeluesit e rokut, me uptempo, back beat me elemente të muzikës country dhe R&B. Ai u menaxhua nga Kolonel Tom Parker për më se dy dekada, me kontratën e nënshkruar nga RCA. Kënga RCA e parë e Elvisit , “Heartbeat Hotel”, u lansua në Janar 1956 dhe u bë hiti numër 1 në SHBA. Ai fitoi titullin “Mbreti I Rock and Roll-it” pas një serie të suksesshme të paraqitjeve të tij në televizion dhe rekordeve të tij prijëse në top listat. Interpretimet e tij energjike të këngëve dhe stili I tij provokativ, i kombinuar me talentin e madh e bëri atë shumë të famshëm dhe kontroverzal (të diskutueshëm).

Në Nëntor 1956, ai nxori filmin e tij Love Me Tender. Më 1958, u rekrutua nga shërbimi ushtarak. Ai vazhdoi karrierën e tij muzikore pas dy viteve, duke krijuar disa nga punimet e tij më të suksesshme komerciale para se të përkushtohej më shumë me filmat hollivudian si dhe albumet e tyre shoqëruese (vitet 1960), të cilat u përqeshën dhe u kritikuan. Më 1968, pas një ndërprerjeje shtatë vjeçare nga performancat e drejtpërdrejta, ai u rikthye në skenën me brohoritje të shumta për replikën e veqantë Elvis, e cila e dërgoi në një residensi koncertesh të zgjatura Las Vegase dhe një varg turnesh shumë fitimprurëse. Më 1973, Presley mori pjesë në koncertin e parë të transmetuar globalisht përmes satelitit, Aloha from Hawaii (Përshëndetje nga Hawaii). Disa vite abuzimi me drogë në formë barnash ndikoi në dobësimin e shëndetit të tij, dhe më 1977 ai vdes në moshën 42 vjeçare.

Presley është një ndër muzikantët më të njohur dhe më me ndikim të shekullit 20. Komercialisht I suksesshëm në shumë zhanre, duke përfshirë atë pop, blues dhe gospel, ai është solo – artisti më I shitur në historinë e muzikës me shitjet e regjistruara të vlersuara prej rreth 600 milion kopjeve në gjithë botën. Ai fitoi 3 çmime Grammy, dhe poashtu “Çmimin Grammy Të Arritjeve Të Jetës” (Grammy Lifetime Achievement Award), në moshën 36 vjeçare, dhe ka hyrë në sallat e shumta muzikore të famës.

Jeta e hershme

Presley u lind më 8 Janar, 1935, në Tupelo, Mississippi. I biri I Gladys Love (née Smith; 25 Prill, 1912 –14 Gusht, 1958) dhe Vernon Elvis Presley (10 Prill, 1916 – 26 Qershor, 1979), në shtëpinë dy-dhomëshe të ndërtuar nga babai I Vernonit si përgatitje për lindjen e të birit. Jesse Garon Presley, vëllau I tij identik-binjak, u dërgua I vdekur 35 minuta para tij. Si fëmijë I vetëm, Presley u bë shumë I afërt me të dy prindërit dhe formoi një lidhje veçanërisht të ngushtë me nënën e tij. Familja mori pjesë në një kishë Asambleja e Perëndisë, ku ai gjeti inspirimin fillestar muzikor.

Prejardhja e Presley-t ishte kryesisht një përzierje e Evropës Perëndimore, duke përfshirë skocezë-irlandezë, skocezë, gjermanë, dhe disa normanë francez. Stër-stër gjyshja e nënës së tij, Morning Dove White, ishte me shumë mundësi amerikane vendase. Nëna e tij ishte konsideruar si dominante në familjen e vogël. Vernoni u transferua nga një punë në tjetrën duke evidentuar ambiciet e vogla. Familja shpesh mbështetej në ndihmat e fqinjëve dhe ndihmat ushqimore të qeverisë. Prisley-t I shpëtuan tornados F5 të vitit 1936 në Tupelo. Më 1938, ata humbën shtëpinë pasiqë Vernoni u kap duke bërë çiftëzimin e një çeku të pronarit të tokës, Orville S. Bean, për të cilin ai kishte punuar. Ai pastaj shkoi në burg për 8 muaj, dhe Gladys dhe Elvisi qëndruan tek të afërmit.

Në shtator 1941, Presley hyri në klasë të parë në Lindjen e Konsoliduar Tupelo, ku mësuesit e vlerësuan si “mesatar”. Ai u inkurajua për të marrur pjesë në një konkurs këndimi pasi e habiti mësuesin e tij me një interpretim të këngës country “Old Shep” të Red Foley-t gjatë lutjeve të mëngjesit. Konkursi, I mbajtur në Mississippi- Panairi I Alabamës dhe Shfaqja Dairy më 3 Tetor, 1945, ishte performanca e tij e parë para publikut: i veshur si kauboj, 10 vjeçari Presley qëndronte I ulur në një karrige për të arritur mikrofonin dhe këndoi “Old Shep”. Ai doli në vendin e pestë. Pas disa muajsh, Presley mori kitarën e tij të parë për ditëlindje; ai kishte shpresuar për diçka tjetër, ose një biçikletë ose një pushkë. Gjatë viteve vijuese, ai mori mësime të thjeshta kitare nga xhaxhallarët e tij dhe nga pastori i ri i kishës së familjes. Presley kujtonte, “Mora kitarën, dhe I shikoja njerëzit, dhe unë mësova të luaja pak. Por nuk do të këndoja kurrë në publik. Isha shumë I turpshëm për diqka të tillë.”

Duke hyrë në një shkollë të re, Milam, për klasën e gjashtë në Shtator 1946 , Presley mbeti vetëm. Një vit më pas ai filloi të sillte kitarën në baza ditore. Ai luante dhe këndonte gjatë drekës, dhe shpesh ngacmohej nga nxënësit e tjerë të cilët e quanin “fëmija që luante muzikë të pagëdhendur”. Familja deri atëher po jetonte në një lagje të madhe afrikano-amerikane. Ai u ndihmua nga një shok klase, vëllau I të cilit kishte një stacion radioje të tijën dhe kërkonte që Elvis të luante për ndëgjuesit. Ai vazhdoi të merrte mësime për kitarë dhe me disa performanca të mëvonshme humbi frikën e performimit në publik. Gjatë kësaj kohe Elvis ishte vetëm 12 vjeç.

Adoleshenca në Memphis

Në Nëntor 1948, familja u shpërngul në Memphis, Tennessee. Pas banimit për afro një viti në shtëpi me qera, atyre I’u ofrua një apartament me dy dhoma gjumi në kompleksin banesor publik të njohur si Gjykata Lauderale.

I regjistruar në shkollën e mesme L. C. Humes, Presley mori vetëm një C në muzikë në klasën e tetë. Kur mësuesi I muzikës I tha atij se ai nuk kishte aftësi për të kënduar, ai solli kitarën e tij ditën tjetër dhe këndoi hitin e kohës, “Keep Them Cold Icy Fingers Off Me”, në mënyrë që t’i provonte të kundërtën. Një shok klase tregon më vonë se mësuesi nuk e vlerësonte llojin e tij të të kënduarit. Ai ishte zakonisht shumë i trembur për të performuar në mënyrë të hapur, dhe ishte keqtrajtuar herë pas here nga shokët e klasës që e shihnin atë si një “djalosh mamaje”.

Më 1950, ai filloi të luante me kitarë rregullisht nën kujdesin e Jesse Lee Denson, një fqinji. Ata dhe tre djem të tjerë ( dy pionierë të ardhshëm roku), vëllezërit Dorsey dhe Johnny Burnette formuan një kolektiv të lirë muzikor I cili luante herë pas here në Gjykatë –aty ku jetonin. Atë Shtator, ai filloi të punonte në Teatrin Shtetëror Leow. Pastaj punoi edhe tek Precision Tools, pastaj prap në Leow, tek Produktet e Metaleve MARL etj.

Gjatë klasës së dymbëdhjetë, Presley filloi të rrinte më shumë me nxënësit e tjerë, kryesisht për arsye të pamjes së tij: ai I rriti flokët e tij dhe I stilonte ato me vaj trëndafili dhe vazelinë. Në kohën e tij, ai shkonte tek rruga Beale, në qendër të Memphisit, dhe shikonte rrobat e bukura tek dritaret e dyqanit Vëllezërit Lansky. Në vitin e tij të fundit të shkollimit, ai I kishte veshur ato. Ai konkuroi në shfaqjen “Minstrel” të Humes-it në Prill 1953. Duke kënduar dhe duke luajtur në kitarë, ai hapi shfaqjen me : “Till I Waltz Again With You” hiti I kohës për Teresa Brewer. Presley kujtonte se çfarë reputacioni I dha performanca e tij “Unë nuk isha I famshëm në shkollë … Dështova me muzikën-gjënë e vetme me të cilën dështova. Dhe pastaj ata më futën në shfaqjen e talenteve … kur shkova në skenë dëgjoja njerëzit tek gjëmonin dhe pëshpërisnin e kështu me radhë, sepse askush nuk e dinte se unë këndoja.I shte e mahnitshme se sa I famshëm u bëra më pas.”

Presley, I cili kurrë nuk kishte marrë mësime formale të muzikës ose nuk kishte mësuar të shkruante një të tillë, mësonte dhe luante me të dëgjuar. Ai poashtu shkonte tek dyqanet e rekordeve dhe dëgjonte muzikë. Ai I dinte të gjitha këngët e Hank Snow, dhe I donte shumë këngët arët country si Roy Acuff, Ernest Tubb, Ted Daffan, Jimmie Rodgers, Jimmy Davis, dhe Bob Wills. Jake Hess, këngëtar I muzikës gospel ishte njëri ndër performuesit e tij të preferuar I cili pati influencë të madhe në stilin e këndimin të baladave të tij. Ai ishte pjesëtar I rregullt I audiencës tek këndimet mujore All-Night në qendër të qytetit, ku këndonin shumë grupe gospele që reflektuan në influencën e muzikës shpirtërore të tij afrikano – amerikane. Ai e adhuronte muzikën gospele të këngëtares me ngjyrë Motrës Rosetta Tharpe. Si disa prej shokëve të tij, ai kishte marrur pjesë në vende të caktuara vetëm për audiencë të të bardhëve. Ai dëgjonte radio-stacionet vendase, si WDIA-AM, e cila luante muzikë spirtuale, blues, muzikë moderne, backbeat etj.

Shumë nga regjistrimet e tij në të ardhmen ishin të frymëzuara nga muzikantët lokal afrikano-amerikanë të tillë si Arthur Crudup dhe Rufus Thomas. B.B. King kujton se ai e kishte njohur Presley-n para se ai të ishte I famshëm, pasiqë ata të dy frekuentonin shpesh rrugën Beale Street. Me kohë ai u diplomua nga shkolla e mesme në qershor të vitit 1953. Presley kishte veçuar tashmë muzikën si të ardhmen e tij.

Regjistrimet e para

That’s All Right“ , “Blue Moon of Kentucky“ , “I Don’t Care if the Sun Don’t Shine“ , “Good Rockin Tonight“ , “Milkcow Blues Boogie“ , “You’re a Heartbreaker“ , “I’m Left, You’re Right, She’s Gone“ , “Baby Let’s Play House“ , “Mystery Train“ , “I Forgot to Remember to Forget“ , “I’ll Never Let You Go (Little Darlin’)“ , “I Love You Because“ , “Trying to Get to You“ , “Blue Moon“ , “Just Because“ , “I Love You Because“ , “Harbor Lights“ , “Tomorrow Night“ , “When It Rains It Really Pours“ , “Satisfied“ , “I Got a Woman“ etj.

-RCA Records dhe Koloneli Tom Parker

Gjatë kohës kur Elvisi filloi të punonte me RCA Records dhe Kolonelin Tom Parker, nxorri shumë këngë të suksesshme dhe mori pjesë në shumë koncerte dhe programe live. Ishte tamam kjo koha kur ai po e çmendte publikun, dhe kur gjithqka sapo kishte filluar. Presley ishte duke shënuar suksese të njëpasnjëshme me këngën numër 1 “Heartbreak Hotel,” si dhe albumin numër një, Elvis Presley, dhe me kontratën e tij me Paramount Pictures—të gjitha më 1956. Me stilin e tij joshës, kërcimin, këndimin etj., ai u bë ikona e shfaqjeve televizive

Së shpejti, Presley ishte çdokund në radio, televizion dhe në ekranin ngjyrë gri (kinema) duke punuar si aktor dhe këngëtar. Mirëpo pas këtij suksesi ai u detyrua të merrte pjesë në shërbimin ushtarak 1957-1960.

Pak para se të kthehej nga Evropa- nga shërbimi ushtarak, nëna e tij e dashur, Gladys, kishte vdekur. Atij I’u mundësua kthimi në Memphis për funeralin e të ëmës. Thellësisht I mërzitur nga vdekja e së ëmës, Presley kthehet në detyrë. Gjatë qëndrimit në Gjermani, ai takon një adoleshente të re të quajtur Priscilla Beaulieu.

Presley u kthye më 1960 dhe vazhdoi karrierën dhe së shpejti u rikthye në majat e listave të muzikës me këngët e tij për filmin GI Blues. Ai vazhdoi të bënte muzikë dhe të aktronte në filmat si Blue Hawaii (1961), Girls! Girls! Girls! (1962) dhe Viva Las Vegas (1964). Edhe pse filmat ishin të kritikuar dhe të shikuar shumë, ata sollën shumë përfitime ashtu si edhe këngët e tyre. Nga vitet e 60-ta, gjithësesi, performuesi enigmatik humbi paraqitjen e tij para publikut. Për të provuar se ai ishte akoma “Mbreti I Rock and Roll-it”, ai u rikthye në skenë me specialen televizive më 1968, “68 Comeback.” Elvisi mahniti audiencën me performancën e tij, duke treguar talentin e tij si këngëtar dhe kitarist.

Jeta private

Gjatë kësaj kohe, jeta personale e Elvisit ishte duke u ngritur. Ai dhe Priscilla u martuan më 1967 dhe patën një vajzë, Lisa Marie, vitin tjetër.

Fatkeqësisht, kjo periudhë e ndritur nuk do të zgjate. Që nga vitet e 70-ta, martesa e Presley-ve po shuhej. Çifti u divorcua më 1973, dhe Priscilla mori kujdestarinë mbi Lisa Marie. Presley poashtu po shkonte drejt problemeve të tjera personale, duke përfshirë një interesimi të madh ndaj drogës në formë të ilaçeve; ylli I rokut njëherë I dobët kishte probleme me peshën, dhe jeta e tij mbaroi kur (supozohet) pësoi atak zemre nga problemet shëndetësore.

-Ai u varros afër varrit të babait, të nënës dhe të gjyshes së tij, në Graceland.

Burimi: Zanimalsise.com

Nuk vij të flas si mik i njerëzisë, por vij si mik dhe adhuronjës i racës shqiptare. Dashuroj Shqipërinë, dashuroj burrat e Shqipërisë, siç dashuroj Amerikën, siç dashuroj burrat që i kanë dhënë lirinë Amerikës. Shqipëria do të jetë e lirë. Shqipëria i ka dhënë pesë imperatorë Romës dhe gjaku i shqipeve ka forcuar kombet e tjerë. E lashë Shqipërinë në vuajtje dhe të mbytur në gjak nga faji i Europës, e cila tani po lan gjynahet e saj. Unë protestova kundër paudhësisë së Europës, kundrejt Shqipërisë, lashë vendin tim zyrtar dhe ju siguroj, që unë besoj sa ajo ditë që unë protestova për Shqipërinë, është dita më e lumtur e jetës sime… Tregtia e Amerikës duhet të jetë e lirë për kombin shqiptar, që është vëllai i kombit amerikan. Unë jam gati për çdo shërbim për lirinë dhe shpëtimin e Shqipërisë, edhe me jetën time.

Xhorxh Fred Uilliams

Populli shqiptar me fisnikërinë, bujarinë dhe çështjen e të drejtë ka bërë shumë e shumë miq të sinqertë e të nderuar. Një nga këta është edhe Xhorxh Fred Uilliams (George Fred Williams), ish–ambasador i Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Greqi e në Mal të Zi. (1913-1914)

Ai u njoh me çështjen shqiptare dhe e përkrahu Shqipërinë në periudhën më të zezë të historisë së saj, në vitin e kobshëm 1913. Erdhi për herë të parë në Shqipëri, në Vlorë, i thirrur nga miku dhe bashkëpatrioti i tij Dankon për të parë me sytë e vetë krimet çnjerëzore që kishin bërë shovinistët grekë kundër popullsisë së pambrojtur shqiptare. Pa fëmijë, gra e pleq të masakruar rrugëve dhe mbi 100.000 refugjatë shqiptarë nga krahinat jugore mbledhur në ullishtat e Vlorës. Këto krime të paimagjinueshme e revoltuan dhe e drithëruan shpirtin njerëzor e demokrat të Uilliamsit. Pas kësaj ai u kthye menjëherë në Athinë, ku mori takim me zyrtarët më të lartë qeveritarë të Athinës, duke protestuar ashpër, njoftoi qeverinë e tij në Amerikë dhe që nga ai çast nuk e ndërpreu veprimtarinë e tij në mbrojtje të Shqipërisë. I ngarkuar me cilësinë e vëzhguesit të qeverisë amerikane në Komisionin Ndërkombëtar për ndarjen e Kufijve të Shqipërisë, Uilliamsi ngriti zërin dhe protestoi ndaj planeve për copëtimin e Shqipërisë, duke thënë fjalën e vet me kompetencë si në mbledhje të ndryshme, edhe në shtypin e kohës që gazetat dhe revistat amerikane, greke dhe angleze, si dhe në shtypin shqiptar në Shqipëri dhe në atë të diasporës.

Qëndrimi i Uilliamsit nuk i pëlqeu Europës dhe bënë ç’ishte e mundur për ta hequr qafe, duke e akuzuar se kishte thyer normat protokollare, nga që i kishte tërhequr vërejtjen qeverisë greke për masakrat në Shqipëri, duke mos e pasur këtë të drejtë si diplomat pa marrë më parë autorizimin e qeverisë së vet. Prof. G.F. Williams, si njeri me karakter dhe dinjitet, siç deklaron vetë, dha dorëheqjen nga karriera diplomatike me këto fjalë të shkruara me dorën e vet:

“Dukej një detyrë njerëzore, sheshazi për të shkye maskën që mbulonte diplomacinë europiane dhe për të ekspozuar fytyrën e saj, të luere me gjak patriotësh dhe shikimin e dobët të saj mbi dëshirat e zjarrta për liri të një race të fortë. U ktheva në Athinë dhe mbasi qeshë i shtrënguar, e tregova këtë panjerëzi dhe këtë padrejtësi të fuqive europiane dhe dhashë dorëheqjen si ministër i Amerikës në Greqi dhe në Mal të Zi, sikurse patjetër qesh i shtrënguar ta bënja. Drejtësia dhe e vërteta nuk janë mbrojtje në sallat e diplomacisë”.

Mbas këtij veprimi, Uilliamsi iu kushtua tërësisht çështjes shqiptare. Duke qenë dhe mik personal dhe i adhuruar i Presidentit Wilson, ai mundi që të sensibilizojë opinionin amerikan në mbrojtjen e çështjes shqiptare me motive fisnike tepër humane: “Me ndihmu një njeri është një bamirësi, me liru një popull nga zgjedha është një bamirësi e pavdekshme”.

Libri “Shqiptarët” është një ekstrakt i historisë shqiptare. U botua fillimisht në një revistë të kohës që më 1914-1915 dhe më 1919 si libër i veçantë. Derisa arriti në atë veprimtari, Uilliamsi u angazhua gjithashtu në një sërë mitingjesh në SHBA. Në të parin që u mbajt më 7 nëntor 1915, krahas shumë amerikanëve dhe shqiptarëve, midis të cilëve juristi Asa French, zonja dhe zoti Kenedi, të shquarit Fan Noli, Kristo Dako e Parashqevi Qirjazi ishte edhe G. F. Williams. Në fund të mitingut ai lexoi edhe rezolutën për mbrojtjen e çështjes shqiptare, botuar në anglisht dhe shqip.

Vepra e këtij miku të vërtetë të Shqipërisë gjithë kohën ka pasur dhe ka ruajtur vlerën e saj, por ajo ka një vlerë të jashtëzakonshme sot, kur çështja kosovare dhe çështja çame kanë dalë në evidencë dhe kërkojnë zgjidhje të drejtë dhe sa më të shpejtë, ndërkohë Europa, atë që gatoi mbrapsht tetëdhjetë vjet më parë, ka shansin tani ta rregullojë, duke larë kështu fajet e saj. Ndërkohë që Amerika jo vetëm me diplomatin Williams, por edhe me anë të vetë ish- presidentit Wilson e ka thënë fjalën e vet, që më se treçerek shekulli më parë, duhet ta thotë përsëri me forcë dhe përfundimisht. Çështja shqiptare duhet zgjidhur drejt, kombi dhe tokat shqiptare duhet të bashkohen. Këtë mesazh na dërgon e gjithë jeta dhe vepra e G.F. Williams, e cila përshkohet fund e krye nga lufta për të mbrojtur dhe respektuar të drejtat e njeriut, të cilat po ngrihen dhe mbrohen me aq shumë forcë, kur Shqipëria dhe populli shqiptar kudo që ndodhet nuk do as më shumë se çfarë thotë Karta e Helsinkit dhe ajo e Parisit për të drejtën e kombeve për vetëvendosje dhe për të drejtat e njeriut.

Prandaj ne shqiptarët e përkujtojmë dhe i përulemi me respekt këtij miku të madh, i cili më 10 korrik pati përvjetorin e 160 të lindjes dhe më 11 korrik edhe 80-vjetorin e vdekjes.

Një popull “Nobel”

Xhorxh Fred Uilliams

Trimëria e shqiptarëve nuk njeh kufi. Ata e përballojnë vdekjen dhe torturën pa asnjë hezitim. Fjala e tyre një herë e dhënë është më e shenjtë se betimi i dhënë te popujt e qytetëruar. Mikpritja e tyre s’ka të krahasuar. Ajo nuk pushon deri sa të mos ngelë gjë për të ndarë e për të dhënë.

Shqiptarët trashëgojnë pamundësinë për t’i fyer në nder. Kjo është një praktikë e përjashtuar, sepse po i fyeve do të përballosh në mënyrë të detyruar larjen e hesapeve me gjak.

Bajroni i ka bërë homazhe kësaj race shqiptare pse e njohu personalisht dhe jetoi midis këtij populli. Respekti për moshën është një nga karakteristikat e shqiptarëve. Ata janë korrektë, të dashur kundrejt tjetrit dhe reciprokisht të sjellshëm. Në momentet më të rënda ata janë plot respekt për superiorët e tyre. Ata zbatojnë urdhrin e tyre me saktësinë më të madhe. Fjalët e tyre dhe sjellja e tyre shoqërohen nga dinjiteti.

Siç kemi thënë më përpara, një fyerje ndaj tyre riparohet në mënyrë shumë të tmerrshme. Nuk lejojnë servilizmin, lajkatarinë ose mosobligimin në një punë që jepet fjala. Mikpritja gjen shprehjen më kuptimplotë në Shqipëri. Një fyerje që i bëhet një mysafiri kap jo vetëm të zotin e shtëpisë, por gjithë fisin. Ai që vret mysafirin dënohet nga fisi dhe vdekja e tij është e paevitueshme.

Shqiptarët janë të fuqishëm. Gegët e Veriut janë më të lartë në trup se sa toskët e Jugut. Ata janë gjithashtu më të rëndë, më kokëfortë dhe më këmbëngulës. Një shkrimtar kur flet për malësorët shqiptarë i krahason ata me drerët e malit që hipin në shkëmbinjtë më të thepisur dhe ecin nëpër ta, pa pasur frikën e rënies nëpër humnerat më të llahtarshme dhe asnjë i gjallë s’mund të futet atje pa ekspozuar humbjen e jetës. Besa ose fjala e nderit për shqiptarin është institucion i shenjtë. Një fjalë e dhënë, pa e detyruar tjetrin, e shoqëruar me besë, duhet të respektohet me çdo kusht dhe s’merret parasysh asnjë rrethanë. Një udhëtar i pajisur me besë gëzon mbrojtjen e të gjithëve, ai është i shenjtëruar.

***

Virtytet e femrës shqiptare janë unikale në botë. Kurvëria dhe tradhtia bashkëshortore ndëshkohen me vdekje. Në asnjë vend të botës një femër nuk gjendet në një siguri e mbrojtje më të madhe se sa në Shqipëri.

Ai që vret një grua dënohet me dënimin kapital. Femra në Shqipëri punon në shtëpi, por ajo është trajtuar me respekt dhe zë në shoqëri një vend më të nderuar se në vendet e Lindjes. Një shqiptare mund të udhëtojë nga një vend në tjetrin, në një siguri të plotë.

… Nënësia është shumë e nderuar dhe kurorëzon fisnikërisht jetën e femrës. Dashuria dhe bukuria luajnë një rol të vogël. Konsiderata për një femër rritet në përjetim me numrin e fëmijëve që ka.

***

Që të kemi një paqe komplete duhet të formohet një Shqipëri Autonome që të zotërojë lirinë në mënyrë më të plotë. Shqipëria nuk mund të ndahet midis fqinjëve, ashtu siç nuk mund të ndahet çdo vend i Europës.

Europa tashmë e ka krijuar Shqipërinë e pavarur dhe s’duhet të hedhë poshtë pemët e saja, prandaj ajo duhet ta mbështetë atë. Një Shqipëri e formuar mbi një plan federativ mund të jetë një kërcënim për planin e Ballkanit. Ajo s’mund të ketë marinë që të alarmojë Italinë ose Austrinë në Adriatik. Ndërtimi i rrugëve të hekurta dhe përmirësimi i porteve të Shqipërisë do t’i japin Serbisë një dalje në det, në Mesdhe. Ky rezultat mund të arrihet më me lehtësi në marrëveshje tregtare, miqësore edhe paqësore se sa me tentativë pushtimi. Një Shqipëri e pavarur do të inaugurojë një erë të re, duke zhvilluar normalisht dhe duke fituar prosperitetin për të cilin ajo ka të drejtë. Shqipëria do të zëvendësojë me rrugë të përshtatshme ato rrugë të këqija që ka sot. Ajo do të kthejë fshatrat në qytete dhe këto qytete do t’i kthejë në qytete të lulëzuara.

Shqiptarët nuk kanë vetëm të drejtë t’i kërkojnë Europës drejtësi, por t’i kërkojnë asaj edhe dëmshpërblim. Europa e krishterë është e përgjegjshme për robërinë dhe varfërinë e popullit shqiptar. Unë mund të dëshmoj që me gjithë protestat e mija, Europa e krishterë është shkaku i eksodit të dhimbshëm të 100.000 fshatarëve që duhet t’i linin vatrat dhe pasurinë e tyre dhe të vinin si refugjatë në Vlorë ku ata do të vdisnin nga uria dhe sëmundjet, pa numëruar ata që janë pa ndihmë dhe mbështetje.

***

Të krishterët europianë duhet të punojnë për të lehtësuar mizerjen nga skllavëria e pamerituar e shqiptarëve. Shtetet e Bashkuara që kanë fatin të kenë një qeveri që qeveris një shtet të lirë, i dalë nga vullneti i popullit sovran, qeveri që përpiqet nga dita në ditë që të sigurojë përparimin, lulëzimin dhe që ka dhënë mbi të gjitha dashurinë për të ardhmen, Shteteve të Bashkuara i bije për detyrë t’i rrethojë shqiptarët me këtë vëllazërim, me këtë dashuri njerëzore që s’e kanë njohur deri tani.

Kundër gjithë gënjeshtrave dhe akuzave se shqiptarët janë egërsira unë citoj fjalët e Eriksonit, këshilltar amerikan, që ata e kanë dashur dhe e duan, pse ai ka punuar e jetuar midis tyre. “Nuk ka popull më të dëshirueshëm dhe më të dashur në gjithë Europën se Shqiptarët. Ata kanë në të njëjtën kohë elementët e forcës, burrërinë, kurajon, të lidhura me devotshmërinë më të butë dhe më të ligjshme!”.

Njerëzit e Shqipërisë shohin te Krishti dhe Muhamedi dy profetë që i nderojnë si të tillë. Ç’fatkeqësi! Ata i thërrasin më kot! Si njeri e si tjetri të ndihmojnë vendin e tyre. O Krisht! O Muhamed! Kujt t’i drejtohen që të drejtat e tyre tashmë të njihen?

Jam i bindur se popujt që po luftojnë (në Luftën e Parë Botërore- MG) me aq ashpërsi, një ditë do ta përfundojnë atë, dua të them që këtij konflikti mizor do t’i vijë fundi. Ata duhet të dëgjojnë Zotin dhe duhet t’i sigurojë Shqipërisë lirinë.

Shpresat dhe sytë e së gjithë botës janë drejtuar drejt paqes, në bazë të së cilës duhet të krijohet një vëllazërim dhe kooperim intim i frymëzuar nga ndjenjat njerëzore e jo të forcës.

Kjo paqe do t’i njohë çdo race edhe çdo kombi të drejtën e ekzistencës. Në këtë mënyrë, nuk do të jenë më të penguar, nga barrikadat artificiale, të ngritura me vështirësi të pakapërcyeshme për mbrojtje dhe që për to popujt duhet të sakrifikojnë kohën e tyre më të mirë, paratë dhe shpirtin e tyre.

“L’Albania”, Zvicër, Nr. 7 16.12.1915

Gratë ose ndryshe seksi i dobët, shpesh përballen me pengesa të shumta në jetën e përditshme, si edhe në tregun e punës. Shumica e grave në mbarë botën hasin pengesa të mëdha, si rezultat i problemeve që ka pasur dhe ka shoqëria, me termin barazi gjinore. Është e rëndësishme këtu, të kujtojmë gratë me mendje brilante, të cilat, i thyen këto rregulla dhe krijuan disa nga objektet më të domosdoshme në jetën e përditshme dhe jo vetëm.

Shiringa: Një infermiere amerikane me emrin Letitia Mumford Geer, është personi që ka krijuar pistonin e parë të shiringës, i cili më pas u prodhua në masë në vitin 1899. Ky krijim i lejoi mjekët që të bënin injeksionet me një dorë dhe padyshim ka qenë një nga zbulimet më të mëdha në fushën e shëndetit. Gjithsesi nga shiringa e parë, deri tek shiringa që njohim ne sot ka shumë ndryshime.

Pelenat: Marion Donovan ka krijuar pelenat e para. Ideja i lindi pas përfundimit të luftës së dytë botërore, kohë kur ajo i ishte dedikuar plotësisht familjes së saj. Me një makinë qepëse dhe disa perde dushi, ajo ia arriti të krijonte prototipin e parë të pelenave që njohim ne sot. Ndër të tjera ajo krijoi edhe ngjitëset plastike të pelenave, të cilat zëvendësuan kapëset e tyre.

Makina larëse: Në vitin 1886, Josephine Cochrane do të ndërtonte makinën e parë larëse. Disa vite më vonë ajo do të tërhiqte vëmendjen e sipërmarrësve, mirëpo shpikja do të fitonte vlerë vetëm në vitin 1950, kohë kur u bë e aksesueshme edhe për konsumatorët.

Xhami i padukshëm: Katharine Burr Blodgett ishte gruaja e parë që mori titullin Doktore Shkencash në fizikë nga Universiteti i Cambridge në vitin 1926. Disa vite më vonë, ajo shpiku një xham me efekt reflektimi të vogël. Ky xham ndihmoi në përmirësimin e kamerave, si dhe u përdor edhe në mikroskopë të ndryshëm. Shpikja e saj u përdor madje edhe për të xhiruar filma.

Wireless: Aktorja dhe shkencëtarja Hedy Lamarr në bashkëpunim me mikun e saj George Antheil, arriti të krijonte prototipin e parë të valëve wifi. Ideja e saj është përdorur për të vënë në punë telekomandat e televizorit e deri në shpëtimin e njerëzve gjatë luftës, duke ndryshuar frekuencat e radios. Duhet thënë se, Lamarr, ka hedhur hapat e para të sistemit Wireless që njohim sot: ndaj, për komoditetin e internetit pa kabllo, duhet falënderoni një grua!

Burimi: Konica.al