Dikur Korça e pazari i vjetër i mbushur me tregtare e kliente, sot i braktisur

Fotoreporteri Giovanni per Korcablog.com !

Tregime nga Shqipëria:

Simone kaloi të gjithë muajin dhjetor tëvitit 2024 duke eksploruar Shqipërinë, një vend magjepsës dhe afër Italisë, por që për shumë kohë ka mbetur në periferi tëvëmendjes kolektive. Në këtë qoshe të Ballkanit, ku e kaluara dhee tashmja ndërthuren harmonikisht, shqiptarët kërkojnë një lidhjetë fortë me vende që shihen si strehë të sigurta dhe mundësi përnjë të ardhme më të mirë.

Ky është i pari nga një seri reportazhesh fotografike të dedikuaraShqipërisë, me fokus të veçantë në qytetin e Korçës, një vend i pasur me histori dhe tradita.

Të shpëtojmë tregun e Korçës

E fshehur midis kodrave lindore të Shqipërisë, Korça është njëqytet që magjeps me atmosferën e saj të pezulluar në kohë. Këtu, aroma e bukës së sapo pjekur përzihet me tingullin e hapave mbirrugicat e shtruara me kalldrëm, duke evokuar autenticitet dheqetësi.

E vendosur disa kilometra larg kufirit me Maqedoninë e Veriut, kjo qytetëz shpesh quhet “djepi i kulturës shqiptare” përkontributin e saj të rëndësishëm në historinë, artin dhe letërsinë e vendit. Me rrënjë që shtrihen deri në lashtësi, Korça ka kaluarshekuj dominimesh nga kultura të ndryshme, si bizantinet, osmanët dhe italianët, të cilët kanë lënë gjurmë të pashlyeshme nëarkitekturën dhe shpirtin e qytetit.

Dikur një pikë kyçe tregtare, Korça është e njohur përtrashëgiminë e saj kulturore të pasur dhe për lagjen e saj tregtareikonike. Për shekuj me radhë, kjo zonë ka qenë zemra e gjallë e jetës së qytetit. Duke ecur nëpër rrugicat e saj të shtruara, ndjennjë energji të veçantë, një ndërthurje të së kaluarës dhe së tashmesqë e bëjnë këtë vend një thesar që duhet ruajtur.

E vendosur në perëndim të qendrës së qytetit, lagjja tregtarendahet në tre zona kryesore: pazari i vjetër, i njohur lokalisht si Pazari i Vjetër, që përfaqëson lagjen historike osmane ku dikurlulëzonin dyqanet artizanale; një pjesë më moderne që strehonstenda dhe dyqane për blerje të përditshme; dhe një shesh kryesorqë sot është i pushtuar nga një qendër tregtare e rrënuar dhe ngashumë bare e restorante.

Në të kaluarën, pazari i vjetër ishte një pikë takimi i gjallë përtregtarët nga Turqia, Greqia dhe Italia. Këtu shkëmbeheshin erëza, tekstile dhe produkte artizanale, duke krijuar një mozaik kulturashdhe produktesh. Sot, megjithatë, shumë nga dyqanet dhe ndërtesate pazarit janë në gjendje të braktisur ose të neglizhuar, një dëshmie dukshme e rënies ekonomike dhe sociale të kësaj pjese të qytetit.

Në vitin 2015, një projekt ambicioz restaurimi u përpoq tëringjallte pazarin e vjetër. Fasadat historike u restauruan dhe u krijuan hapësira të rehatshme për vizitorët. Por, pavarësisht këtyrepërpjekjeve, pazari vazhdon të luftojë për të mbijetuar si njësimbol i traditës shqiptare.

Gjatë qëndrimit tim në Korçë, pata privilegjin të eksplorojapazarin për pesë ditë. Me pritshméri të larta, imagjinoja të gjeja nëpjesën e vjetër gjallërinë e dyqaneve artizanale të së kaluarës, por realiteti rezultoi ndryshe. Nga 300 dyqanet që dikur gjalloninpazarit, sot janë të hapura vetëm disa, ndoshta pesë deri në dhjetë. Rrugicat, dikur plot tregtarë dhe klientë, tani duken pothuajse tëbraktisura. Zemra rrahëse e pazarit duket sikur është ndalur.

Kjo rënie është rezultat i një fenomeni që ka prekur thellëShqipërinë: emigracioni. Shumë artizanë dhe tregtarë kanë lënëvendin në kërkim të mundësive më të mira jashtë, duke marrë me vete dijen dhe traditat e tyre. 

Gjatë vizitës sime, takova vajzën e një artizani, e cila më tregoi në një anglishte të përkryer se askushnuk dëshiron të ndjekë gjurmët e prindërve, pavarësisht se familjae saj ka menaxhuar një dyqan tekstilesh për më shumë se 100 vjet. Ajo më besoi se, sapo të përfundonte studimet, do të bashkohejme motrën e saj në Gjermani për të kërkuar një jetë të re. Të rinjtëstudiojnë gjuhë të huaja për të emigruar dhe për të ndërtuar një tëardhme larg.

Modernizimi i stilit të jetesës ka përkeqësuar më tej krizën e pazarit të vjetër.

Me ndryshimin e zakoneve të përditshme, shumëbanorë të Korçës preferojnë prakticitetin dhe shpejtësinë, dukeneglizhuar dyqanet tradicionale artizanale. Produktet industriale, shpesh më të lira dhe lehtë të gjetshme, kanë pushtuar aktivitetettregtare, duke zëvendësuar prodhimet tradicionale që dikur ishinsimbole të ekselencës dhe krijimtarisë. Këto ndryshime kanë lënërrugicat e lashta të pazarit, me mbi 400 vjet histori, bosh dhe pashpirtin e gjallë që i karakterizonte dikur.

Pazari i vjetër nuk është vetëm një vend fizik, por një zemër qërreh dhe tregon historinë dhe rrënjët e Korçës. Ai përfaqëson njëndërthurje të tregimeve, kulturave dhe traditave që rrezikojnë tëharrohen. Zhdukja e tij do të privonte Shqipërinë nga një ngasimbolet e saj më autentike, duke lënë një boshllëk kulturor dheidentitar.

Të shpëtosh pazarin do të thotë të përqafosh rrënjët dhe tëkujdesesh për një trashëgimi të paçmueshme. Është një thirrje përpërgjegjësi kolektive: të bashkëpunosh për të mbrojtur këtë vend, të vlerësosh dyqanet artizanale ende aktive dhe të festosh tëkaluarën për të siguruar një të ardhme ku zakonet dhe traditatvazhdojnë të jetojnë, duke përfaqësuar një urë ndërthurrëse mes sëkaluarës dhe së ardhmes.

Në një botë që përqendrohet gjithnjë e më shumë tek moderniteti, është thelbësore të ruajmë ato hapësira që tregojnë identitetin dheorigjinat e një vendi. Korça, me pazarin e saj të vjetër, është njënga këto simbole: një trashëgimi e çmuar që duhet ruajtur, jovetëm si një pasuri kulturore për shqiptarët, por edhe si një burimturistik dhe motor ekonomik për brezat e ardhshëm.

Një nga rrugët kryesore të pazarit të vjetër, dikur e gjallëruar ngadyqane artizanale plot jetë dhe traditë. Sot, grilat e mbylluratregojnë histori emigrimi, familjesh që u larguan drejt vendeve tëlargëta në kërkim të një të ardhme më të mirë.

 
Në zemër të pazarit të vjetër, ky dyqan unik riparon pajisjeelektroshtepiake duke përdorur pjesë të ricikluara, si komponentënga trapanë të vjetër dërguar nga Italia. Ky është i fundit që mbangjallë artin e rigjenerimit të pajisjeve të vjetra.
Në furrën e lashtë të pazarit të vjetër ende pjeket ‘Kulac me Qiqra’, një bukë tradicionale e bërë me miell qiqrash dhe gruri. Ky produkt unik, me shije autentike, mban gjallë një traditëshekullore, duke e bërë furrën një simbol të kulturës lokale.
 
Dyqani i farkëtarit: gjatë përpjekjes për të biseduar me të, që njehvetëm shqip, ndjeva se makineritë ishin ndezur pas vitesh, vetëmpër të më treguar se ende funksionojnë. Një vend që evokon artin e lashtë osman të punimit të metaleve, të trashëguar brez pas brezi.
Sheshi kryesor i lagjes tregtare, sot i gjallëruar nga restorante dhebare me atmosferë mikpritëse, është vendi ideal për të shijuar njëgotë raki, pije tradicionale shqiptare shpesh e përgatitur në shtëpinga distilimi i rrushit ose kumbullave, simbol i mikpritjes.
Jashtë dyqanit qindravjeçar të tekstileve për shtëpi, ekspozohenprodukte të importuara nga Greqia dhe Turqia, disa të zbukuruarame dizajne shqiptare. Artizanati lokal, i lënë në raftet dytësore, has vështirësi të konkurrojë me këto artikuj të preferuar ngaklientët për shkak të çmimit të ulët, praktikës dhe mirëmbajtjes sëlehtë.
 
Produktet e leshit, të punuara me dorë dhe të pozicionuara në njëkënd të dyqanit, shpesh anashkalohen për shkak të mirëmbajtjessë vështirë. Shitësi përpiqet t’ua shpjegojë klientëve se modelet e importuara vetëm imitojnë traditën shqiptare.
Artizanati i qëndisjes është një traditë e rrënjosur thellë nëShqipëri, e trashëguar brez pas brezi. Gratë shqiptare krijojnë me mjeshtëri vepra të rafinuara, si qendisma dhe dantella, qëzbukurojnë shtëpitë dhe pasurojnë trashëgiminë kulturore tëvendit.
Produktet e leshit, të punuara me dorë dhe të pozicionuara në njëkënd të dyqanit, shpesh anashkalohen për shkak të mirëmbajtjessë vështirë. Shitësi përpiqet t’ua shpjegojë klientëve se modelet e importuara vetëm imitojnë traditën shqiptare.
Në rrugicat e ngushta të pjesës moderne të lagjes tregtare, tëmoshuarit improvizohen si tregtarë, duke ofruar ato që arrijnë tëprodhojnë, shpesh produkte të bëra në shtëpi, për të plotësuarpensionet e pamjaftueshme. Kjo pasqyron përshtatshmërinë dhedëshirën për të punuar të popullit shqiptar.
Një tezë në zonën moderne tregtare të Korçës ekspozon njëpërzgjedhje të gjerë ullinjsh, një përbërës qendror i kuzhinëslokale. Të përdorur në pjata tradicionale si ‘byrek me ullinj’ (byrek me ullinj), ata pasurojnë sallatat dhe gjellët, duke festuartraditën gastronomike të qytetit.
Një artizan shqiptar i moshuar prodhon dhe shet fshesa të thururame dorë, të punuara me materiale natyrale si shkurre dhe dru. Tëpërshtatshme për pastrimin e oborreve dhe hapësirave të jashtme, këto fshesa përfaqësojnë një traditë artizanale që i reziston kohësdhe industrializimit.
Me afrimin e Vitit të Ri, çfarë rasti më të mirë për të shiturkalendarë? Në Shqipëri, një vend me një komunitet ndërfetar, festa e fundvitit është një moment i veçantë, i festuar nga të gjithë. Kalendarët, që paraqesin peizazhe, lule, vende të famshme dheskena familjare, tërheqin vëmendjen e kalimtarëve.
Brenda një bari në sheshin qendror, i menaxhuar nga të rinj qëkanë restauruar dekorin origjinal nga epoka komuniste. Gjatëregjimit të Enver Hoxhës, këto ambiente shërbenin si pika takimipër komunitetin, duke promovuar ndjenjën e kolektivitetit. Sot, dizajni nostalgjik bashkon historinë dhe modernitetin, duketërhequr vizitorë kuriozë dhe turistë.
Sheshi kryesor i lagjes tregtare të Korçës, i ndriçuar përKrishtlindje, pasqyron rëndësinë e kësaj feste në Shqipëri. Pas periudhës komuniste, që ndaloi festimet fetare, Krishtlindja ështërikthyer si një simbol i unitetit familjar dhe shpresës sëpërbashkët.
Qyteti i Korçës shtrihet në pllajën me të njëjtin emër, në njëlartësi prej 800 deri në 1,000 metra, i rrethuar nga malet e Moravës. Ky territor pjellor është një nga qendrat kryesorebujqësore të Shqipërisë, i njohur për kultivimin e drithërave, patateve, frutave dhe rrushit, duke mbështetur ekonominë lokaledhe ruajtur traditat shekullore rurale.

Shenim :Giovanni Simone

Një fotoreporter dhe udhëtar me një qasje antropologjike, Giovanni Simone ia ka kushtuar jetën eksplorimit dhe festimit tëdiversitetit kulturor. Për më shumë se 20 vite, ai ka bashkëpunuarme operatorë të ndryshëm turistikë si udhëheqës udhëtimesh, dukeshoqëruar turistë në mbarë botën dhe duke ofruar përvoja tëpasura dhe të thelluara. Përmes fotografisë, të cilën e përdor si njëgjuhë universale, ai përcjell emocione që tejkalojnë kufijtëgjuhësorë dhe kulturorë.

Ekspozita e tij udhëtuese, Gjuha Universale, ka tre vite që udhëtonnëpër Itali, duke u ndalur në vende të rëndësishme. Çdo fotografi kap histori njerëzish, traditash dhe vendesh, duke ndalur kohënpër të festuar njerëzimin. Për Giovanni-n, udhëtimi është një mundësi për t’u lidhurthellësisht me kultura të ndryshme, duke zbuluar dhe treguar botënpërmes perspektivave të reja.

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.